Khi ông bà về ở cùng, việc sắp xếp lại nhà không chỉ là kê thêm một chiếc giường: cả dòng đồ đạc trong nhà phải xoay lại để có chỗ cho một người lớn tuổi với nếp sinh hoạt, đồ quen và nhu cầu đi lại riêng. Nếu chỉ nhét đồ của ông bà vào chỗ còn trống, kết quả thường là ông bà không tìm thấy đồ của mình, còn cả nhà thấy chật chội và khó chịu.
Bài này đi theo thứ tự hợp lý: chọn phòng, thương lượng đồ mang theo, dọn chỗ cho đồ quen, sắp lại bếp và nhà tắm, rồi rà lối đi. Phần bố trí phòng ngủ chi tiết như đèn, giường đã có nhiều hướng dẫn riêng; ở đây tập trung vào chuyện đồ nào đi đâu khi hai, ba thế hệ dồn về một mái nhà.
Chọn phòng: tầng thấp, gần nhà vệ sinh, ít bậc
Với nhà ống nhiều tầng, quyết định quan trọng nhất là ông bà ở tầng nào. Đa số trường hợp, tầng thấp gần nhà vệ sinh là lựa chọn an toàn hơn, vì cầu thang dốc là nơi người lớn tuổi dễ ngã nhất, nhất là lúc đi vệ sinh ban đêm. Điều này có thể buộc cả nhà phải dời phòng: phòng làm việc tầng hai thành phòng ông bà, còn bàn làm việc lên tầng trên.
Đổi phòng là phần việc lớn nhất nên cần được lên kế hoạch như một đợt chuyển nhà nhỏ trong nhà: liệt kê đồ trong phòng sẽ nhường, quyết đồ nào đi theo người cũ, đồ nào ở lại, đồ nào bỏ. Nếu phòng nhường hiện là kho, phải tìm chỗ khác cho đồ trong kho trước khi ông bà về, không để ông bà ngủ cạnh thùng đồ chất cao.
Một điểm hay bị bỏ qua là ý kiến của chính ông bà. Có người muốn ở gần cửa để ra vào, ngó ra đường; có người muốn ở yên tĩnh phía sau. Có người cần gần bàn thờ, có người muốn gần phòng cháu. Hỏi trước khi khuân đồ giúp tránh phải dọn lại lần hai.
Khi đã chọn được phòng, đo lại phòng đó trước khi quyết đồ gì vào: chiều dài, chiều rộng, vị trí cửa, cửa sổ, ổ điện. Vẽ nhanh lên giấy kẻ ô, đặt thử giường, tủ, ghế của ông bà vào hình vẽ, luôn chừa lối đi từ giường ra cửa đủ rộng cho một người đi chậm, có thể chống gậy. Ước lượng phổ biến cho lối đi chính trong phòng ngủ là khoảng tám, chín mươi phân trở lên; nếu ông bà dùng khung tập đi hay xe lăn thì cần rộng hơn nhiều, nên đo theo dụng cụ thật.
Đồ ông bà mang theo: thương lượng trước, không bỏ hộ
Liệt kê trước khi chuyển. Ông bà thường có nhiều đồ gắn với cả đời: tủ gỗ, rương, bộ ấm chén, ảnh, sổ sách, quần áo cũ. Trước ngày chuyển, ngồi cùng ông bà lập danh sách những món muốn mang theo, ước kích thước những món lớn và so với chỗ thật trong phòng mới.
Đồ lớn phải đo trước. Một chiếc tủ gỗ cao có thể không lọt qua cầu thang hẹp hoặc không đứng được dưới trần gác. Đo chiều cao, chiều rộng tủ và đo luôn đường đưa tủ vào: cửa, chiếu nghỉ, chỗ cua cầu thang.
Đồ quý, đồ kỷ niệm do ông bà quyết. Không nên tự ý bỏ đồ của ông bà dù thấy cũ. Những món không vừa chỗ có thể gửi lại nhà cũ, gửi họ hàng, hoặc cất vào một thùng ghi tên trên gác để ông bà biết vẫn còn.
Đồ dùng hằng ngày đi chuyến đầu. Thuốc đang dùng, kính, máy trợ thính nếu có, quần áo thay, đồ vệ sinh cá nhân, sổ khám bệnh — tất cả đi chung một túi với ông bà, không đóng thùng chung với đồ khác.
Chia chỗ cất cho ba thế hệ
Một nhà ba thế hệ cần phân rõ đồ của ai ở đâu, nhất là các khu dùng chung. Bảng gợi ý dưới đây giúp tránh việc đồ của ông bà bị cất lên cao, còn đồ của con cháu tràn vào khu của ông bà.
| Khu | Ông bà | Bố mẹ và con cháu |
|---|---|---|
| Tủ áo chung (nếu có) | Ngăn ở tầm ngang hông tới ngang vai | Ngăn trên cao và ngăn sát sàn |
| Bếp | Đồ quen dùng: ấm, chén, nồi nhỏ ở kệ ngang tầm | Đồ ít dùng, đồ nặng của bữa đông người ở tủ dưới hoặc tủ trên |
| Nhà tắm | Một giỏ hoặc kệ riêng, ngang tầm, gần chỗ ngồi tắm | Đồ của từng người theo giỏ, kệ cao hơn |
| Lối vào | Một chỗ ngồi đi dép, giày và gậy để ngay đó | Kệ giày bên còn lại, không chắn chỗ ngồi |
| Phòng khách | Ghế quen của ông bà, bàn nhỏ để kính, điện thoại, ấm trà | Đồ học tập, làm việc không để lan ra bàn này |
Nguyên lý chung là đồ của người lớn tuổi nằm ở tầm dễ với nhất, không phải cúi sát sàn, không phải kiễng hay leo ghế. Người trẻ có thể chịu thiệt một chút ở tầm với để đổi lấy an toàn cho ông bà.
Bếp và nhà tắm: hai chỗ phải sắp lại đầu tiên
Bếp là nơi dễ nảy sinh va chạm nhất khi hai thế hệ cùng nấu nướng. Mỗi người quen một chỗ để mắm muối, một cách xếp bát đĩa. Không cần thống nhất hết, nhưng nên dành cho ông bà một khu riêng có đồ quen dùng — chiếc ấm, bộ chén, hũ gia vị ông bà hay dùng — đặt ở kệ ngang tầm, gần bếp. Khu này giúp ông bà tự pha trà, hâm thức ăn mà không phải hỏi ai đồ để ở đâu.
Những thứ nặng như nồi to, chảo gang, bao gạo nên chuyển xuống ngăn thấp có ray kéo hoặc xếp ở tủ dưới, không để trên cao. Hoá chất rửa bát, nước tẩy cần để riêng, nhất là khi ông bà mắt kém có thể nhầm chai. Lọ, hũ nên có nhãn chữ to tự viết bằng bút dạ, dán ngay trên nắp.
Ở nhà tắm, sàn trơn là nguy cơ lớn nhất. Thảm chống trơn, tay vịn gần bồn cầu và chỗ tắm là những thứ thường được khuyên lắp; lắp tay vịn vào tường phải chịu được lực người dựa vào, nên nhờ thợ làm. Đồ dùng của ông bà để ở kệ ngang tầm, gần ghế tắm nếu có dùng. Đồ của con cháu cất vào giỏ riêng, không để chai lọ dưới sàn chỗ ông bà bước qua.
Rà lối đi ban đêm trước ngày ông bà về
Một vòng rà soát đơn giản bằng cách đi thử con đường ông bà sẽ đi nhiều nhất: từ giường tới nhà vệ sinh, lúc tắt đèn.
- Tắt đèn chính, chỉ bật đèn ngủ, đi từ giường ông bà tới nhà vệ sinh; ghi lại chỗ nào phải đi vòng, chỗ nào tối, chỗ nào có bậc.
- Dọn sạch sàn trên đường đi: không dây sạc, không thảm cong mép, không giỏ đồ, không giày dép.
- Đặt đèn ngủ cảm biến hoặc đèn chân tường dọc đường đi; công tắc đèn chính để chỗ ông bà với được từ giường.
- Kiểm tra bậc cửa, ngưỡng cửa nhà tắm: chỗ nào cao, dán dải màu sáng để dễ thấy.
- Đặt cố định vị trí ghế, bàn trên lối đi và dặn cả nhà không kéo lệch, vì người lớn tuổi quen đi theo trí nhớ.
Nếu nhà có cầu thang mà ông bà vẫn phải lên xuống, kiểm tra tay vịn chắc chắn và bậc thang không có đồ để. Đây cũng là lúc cấm hẳn thói quen để giày dép, túi xách trên bậc cầu thang.
Sau vài tuần: điều chỉnh theo nếp thật của ông bà
Kế hoạch sắp xếp ban đầu thường đúng tới bảy, tám phần. Phần còn lại chỉ lộ ra khi ông bà ở thật: chiếc ghế ông thích ngồi lại nằm ở phòng khác, bà hay dậy sớm nấu nước nên cần ấm điện gần phòng ngủ, ông muốn có chỗ để chậu cây nhỏ ở hiên. Sau hai, ba tuần, nên hỏi lại và dời đồ theo nếp thật.
Đây cũng là lúc nhìn lại đồ mang theo. Có những món ông bà nghĩ sẽ dùng nhưng không động tới, có món để ở nhà cũ lại thấy cần. Đợt điều chỉnh này nhẹ nhàng hơn nhiều nếu ngay từ đầu cả nhà không cố sắp cho xong tuyệt đối, mà chừa sẵn vài chỗ trống để xoay.
Với những gia đình có người lớn tuổi đang có vấn đề sức khoẻ, sắp xếp nhà nên kết hợp với lời khuyên của bác sĩ hoặc nhân viên y tế đang theo dõi, nhất là về đi lại, nguy cơ ngã và thuốc men. Những thay đổi lớn như lắp tay vịn, sửa bậc thềm, đổi cửa nên nhờ thợ có kinh nghiệm.
Chỗ riêng của từng người trong một nhà chung
Ông bà cần một ngăn có khoá hoặc ít nhất là ngăn riêng. Giấy tờ, sổ tiết kiệm, tiền mặt, đồ trang sức, thư từ cũ là những thứ người lớn tuổi muốn tự giữ. Một ngăn tủ có khoá hoặc một hộp riêng đặt trong phòng ông bà giúp ông bà yên tâm, và con cháu không vô tình động vào.
Thuốc của ông bà để một chỗ cố định. Hộp thuốc chia theo ngày, theo buổi đặt ở chỗ ông bà dễ thấy nhưng ngoài tầm với của trẻ nhỏ trong nhà. Thuốc của người khác không để chung hộp. Nếu ông bà dùng nhiều loại thuốc, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cách sắp xếp cho đỡ nhầm.
Đồ của cháu không tràn vào phòng ông bà. Trẻ nhỏ thích chạy sang phòng ông bà và để lại đủ thứ. Thống nhất một giỏ nhỏ ở góc phòng ông bà để đồ của cháu, cuối ngày mang về phòng cháu. Sàn phòng ông bà giữ trống để tránh vấp.
Một góc cho việc ông bà thích làm. Ông có thể cần chỗ đọc báo, bà cần chỗ khâu vá hay nhặt rau. Một chiếc bàn nhỏ, một giỏ đựng đồ khâu, một kệ cho vài cuốn sách giúp ông bà có việc của mình, thấy mình không phải là khách trong nhà con cháu.
Chỗ để đồ thờ cúng ông bà mang theo. Nếu ông bà mang theo ảnh thờ hoặc đồ thờ, việc đặt ở đâu nên để ông bà và người lớn trong nhà bàn với nhau. Phần sắp xếp chỉ cần lo khoảng xung quanh thông thoáng, xa rèm và giấy, đồ thắp hương có chỗ cất gọn.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà nên ở tầng nào trong nhà ống?
Thường là tầng thấp, gần nhà vệ sinh, ít phải lên xuống cầu thang, đặc biệt nếu ông bà hay dậy đêm. Tuy vậy, nên hỏi ý ông bà và cân nhắc tình trạng sức khoẻ cụ thể; có người còn khoẻ và thích ở tầng trên yên tĩnh hơn.
Ông bà muốn mang quá nhiều đồ cũ thì làm sao?
Lập danh sách cùng ông bà và đo những món lớn so với chỗ thật. Những món không vừa thì tìm cách giữ khác như gửi lại nhà cũ, gửi họ hàng, cất một thùng ghi tên trên gác. Tránh tự ý bỏ hộ vì đồ cũ gắn với ký ức của người lớn tuổi.
Có cần làm lại toàn bộ nhà khi đón ông bà về không?
Thường không cần. Những việc nên làm trước là chọn phòng phù hợp, dọn lối đi, sắp lại bếp và nhà tắm cho đồ dùng của ông bà ở tầm dễ với, và lắp vài thứ hỗ trợ như thảm chống trơn, đèn ngủ. Việc sửa chữa lớn có thể làm dần sau khi biết nhu cầu thật.
Đồ của ông bà nên để ở độ cao nào?
Trong khoảng từ ngang hông tới ngang vai của ông bà, để không phải cúi sát sàn hay kiễng chân, leo ghế. Đồ nặng càng cần đặt thấp vừa phải. Số đo cụ thể khác nhau từng người, nên thử với chính ông bà.
Làm sao để bếp không thành nơi cãi nhau khi hai thế hệ cùng nấu?
Dành cho ông bà một khu riêng có đồ quen dùng, ở tầm dễ lấy, và thống nhất vài chỗ chung như nơi để dao, nơi để đồ sống chín. Không cần ép mọi người theo một cách xếp; chỉ cần ai cũng biết đồ chung để đâu.
Khi nào cần nhờ thợ thay vì tự làm?
Lắp tay vịn nhà tắm, tay vịn cầu thang, neo tủ vào tường, đi thêm ổ điện hay đèn chân tường cố định nên nhờ thợ, vì cần chịu lực đúng và an toàn điện. Việc tự làm nên giới hạn ở dọn đồ, kê lại đồ nhẹ, dán dải màu ở bậc cửa.