Muốn cất đồ vào một chỗ trống mà không phải trả lại kệ, bạn cần ba con số cho mỗi chỗ: rộng, sâu, cao — mỗi chiều đo ít nhất ở hai đến ba điểm và lấy số nhỏ nhất. Tường nhà ở Việt Nam hiếm khi vuông tuyệt đối; một hốc đo ở miệng được 62 cm có thể chỉ còn 60 cm ở trong cùng, và chính hai phân đó làm chiếc kệ 61 cm kẹt lại giữa đường.
Bài này là mục từ về việc đo chỗ cất, không phải đo cả căn phòng để vẽ nội thất. Trọng tâm là những khoảng nhỏ người ta hay bỏ phí: hốc cạnh cột, khe giữa tủ lạnh và tường, khoảng trên khung cửa, gầm cầu thang, góc chữ L của bếp. Kèm theo là danh sách vật cản thường làm số đo sai: phào chân tường, ổ điện, ống nước, bản lề cửa, tay nắm.
Vì sao đo chỗ cất đồ khác đo phòng
Khi đo phòng để kê giường hay sofa, sai vài phân thường không sao vì món đồ đứng giữa khoảng trống rộng. Đo chỗ cất thì ngược lại: món đồ chui vào một khoảng bị chặn ba phía, nên độ chính xác cần cao hơn hẳn. Kệ cho hốc tường, tủ cho khe cạnh máy giặt, giỏ cho ngăn dưới bồn rửa đều thuộc loại “vừa khít hoặc không dùng được”.
Thứ hai, chỗ cất hiếm khi là hình hộp chữ nhật sạch. Có ống thoát nước chạy dọc góc, có công tơ điện gắn lệch, có bậc cầu thang chéo phía trên, có cửa sổ mở vào trong quét qua khoảng trống. Một con số rộng × sâu × cao không đủ; bạn cần thêm vị trí và kích thước của từng vật cản.
Thứ ba, chỗ cất phải tính cả thao tác lấy ra. Một khe sâu 70 cm nhưng chỉ rộng 25 cm thì tay không với tới phần trong cùng, đồ để ở đó coi như mất. Vì vậy khi đo, bạn ghi luôn từ phía nào sẽ lấy đồ và có vướng gì trước mặt không. Những khoảng chừa cho lối đi, cánh tủ và tầm với có bài riêng trong cùng chuyên mục; bài này chỉ dừng ở việc lấy được số đo đáng tin cho chính cái hốc.
Dụng cụ cần chuẩn bị trước khi đo
Đồ nghề không cầu kỳ, nhưng thiếu một món là phải đo lại. Chuẩn bị đủ trước khi bắt đầu một vòng đo cả nhà:
- Thước cuộn thép dài 5 m, lưỡi rộng khoảng 19–25 mm để có thể chìa ngang mà không gập. Thước dây vải mềm hợp đo vòng cơ thể hơn là đo hốc tường, vì nó chùng và giãn.
- Thước gấp hoặc thước nhôm thẳng 1 m để đo bên trong hốc hẹp, nơi đầu móc của thước cuộn không bám được.
- Bút chì và giấy kẹp trên bìa cứng, hoặc ghi chú trên điện thoại. Bút chì để đánh dấu nhẹ lên tường chỗ đo, lau đi được.
- Đèn pin cho gầm cầu thang, gầm bồn rửa, khe sau tủ — chỗ tối là chỗ hay đọc nhầm vạch.
- Thước laser đo khoảng cách nếu có: tiện cho trần cao và chiều dài lớn, nhưng không thay được thước cuộn ở các hốc nhỏ dưới vài chục phân, vì tia cần mặt phẳng đối diện đủ rõ.
- Một người phụ giữ đầu thước khi đo trần và khoảng trên cao. Không đứng lên ghế nhựa hay xô để đo; dùng thang chữ A chắc chân, có người giữ.
Trước khi đo, lật đầu móc thước cuộn xem có lỏng không. Đầu móc được thiết kế trượt một đoạn bằng đúng độ dày của nó để đo trong và đo ngoài đều đúng; nếu đinh tán đã toè rộng, số đo lệch thêm một hai mi-li-mét mỗi lần, cộng dồn qua nhiều phép đo là đủ làm kệ kẹt.
Quy trình đo một hốc tường từng bước
Áp dụng cho mọi khoảng trống bị chặn hai hoặc ba phía: hốc cạnh cột, khe cạnh tủ lạnh, khoảng giữa hai cửa sổ.
- Đo chiều rộng ở ba độ cao: sát sàn (trên phào chân tường), ngang hông, và gần đỉnh hốc. Ghi cả ba, lấy số nhỏ nhất làm số dùng.
- Đo chiều sâu ở hai phía: sát cạnh trái và sát cạnh phải, vì tường sau có thể chéo. Lại lấy số nhỏ nhất.
- Đo chiều cao ở hai điểm: phía ngoài miệng hốc và phía trong cùng. Sàn lát gạch có thể dốc về phía thoát nước, trần có thể có dầm.
- Đo đường chéo miệng hốc theo hai chiều chéo nhau. Hai số lệch nhiều hơn khoảng một phân là dấu hiệu hốc không vuông; kệ khung cứng sẽ khó đẩy vào.
- Ghi vị trí vật cản theo khoảng cách từ một góc cố định: “ổ điện cách góc trái 35 cm, cao 30 cm, nhô 1 cm”.
- Trừ khe lắp: lấy số nhỏ nhất trừ khoảng 1–2 cm mỗi chiều cho kệ khung cứng, để còn chỗ đẩy vào và chỉnh. Hộp nhựa mềm có thể sát hơn.
- Chụp một ảnh có thước trong khung hình để sau này nhìn lại biết số nào ứng với chỗ nào.
Ví dụ giả định: hốc cạnh cột đo được rộng 58 cm ở sàn, 60 cm ở giữa, 59 cm ở trên. Số dùng là 58 cm, trừ 2 cm khe lắp còn 56 cm. Kệ rộng tối đa 56 cm là an toàn, còn kệ ghi “60 cm” trên mô tả sẽ không vào.
Những vật cản hay làm số đo sai
Phần lớn lần mua kệ hụt không phải do đọc thước sai mà do quên một vật cản nhỏ. Bảng dưới liệt kê các vật cản thường gặp trong nhà ở và cách ghi lại:
| Vật cản | Ảnh hưởng thường gặp | Cách ghi |
|---|---|---|
| Phào chân tường (len chân tường) | Đẩy kệ ra xa tường khoảng 1–1,5 cm, cao thường 8–12 cm | Ghi độ dày và chiều cao; trừ vào chiều sâu dùng được |
| Ổ điện, công tắc | Kệ che mất ổ, hoặc phích cắm chọc vào lưng kệ | Ghi khoảng cách từ góc và từ sàn; chừa lỗ hoặc dời vị trí kệ |
| Ống nước, ống thoát chạy dọc góc | Thu hẹp chiều rộng ở một đoạn | Ghi đường kính ống cộng phần ốp bên ngoài |
| Cửa đi, cửa sổ mở vào trong | Cánh quét qua khoảng trống | Đo bề rộng cánh và độ mở; khoảng trong vùng quét không đặt đồ cao |
| Tay nắm cửa, bản lề | Va vào hông kệ khi mở cửa | Đo độ nhô của tay nắm khi cửa mở hết |
| Dầm trần, sàn dốc | Chiều cao trong và ngoài khác nhau | Đo cao hai điểm, dùng số nhỏ |
| Công tơ, hộp kỹ thuật | Phải để trống phía trước để thợ thao tác | Đánh dấu là vùng không được che |
Hộp kỹ thuật điện, van khoá nước tổng, van gas và đồng hồ nước là những thứ cần lấy được ngay khi có sự cố. Dù khoảng trống trước chúng trông có vẻ phí, đừng xếp thùng chặn kín. Việc đi lại đường điện, đường ống để có chỗ cất là việc của thợ, không tự làm.
Những khoảng trống hay bị bỏ phí và cách đo từng loại
Khoảng trên khung cửa đi. Nhiều nhà có trần cao 2,8–3,3 m trong khi cửa đi chỉ cao khoảng 2,1–2,2 m, để lại dải trống hơn nửa mét. Đo từ đỉnh khung cửa đến trần ở hai đầu, và đo khoảng từ mép khung tới tường bên cạnh. Đây là chỗ hợp cho đồ nhẹ ít dùng; đồ nặng đặt ở đây là rủi ro khi lấy xuống.
Khe giữa tủ lạnh, máy giặt và tường. Khe 15–25 cm vừa cho một kệ khe có bánh xe. Nhưng tủ lạnh và máy giặt cần khoảng hở để toả nhiệt và rung; xem sách hướng dẫn của máy để biết phải chừa bao nhiêu, rồi mới tính phần còn lại cho kệ.
Góc chữ L của tủ bếp hoặc kệ. Phần góc khuất có chiều sâu thực tế lớn nhưng miệng lấy đồ hẹp. Đo cả độ sâu tới góc trong và bề rộng miệng; nếu miệng dưới khoảng 30 cm thì chỉ nên để đồ ít dùng.
Gầm cầu thang. Chiều cao giảm dần theo bậc. Thay vì đo một số, đo chiều cao ở mỗi 30–40 cm dọc theo chiều dài gầm để có “bậc thang ngược” của khoảng trống, rồi chia thành các ô có chiều cao khác nhau.
Chiều cao thừa trong tủ âm. Đợt tủ cách nhau 40–50 cm trong khi đồ để chỉ cao 15 cm, phần trên trống. Đo khoảng hở này để tính có lắp được đợt phụ hoặc kệ tầng con không.
Ghi số đo thế nào để tuần sau còn đọc được
Số đo chỉ có ích khi bạn nhớ được nó thuộc chỗ nào và đo theo chiều nào. Quy ước đơn giản: luôn ghi theo thứ tự rộng × sâu × cao, đơn vị cm, và đặt tên chỗ đo theo vị trí người trong nhà hiểu được ngay, ví dụ “hốc cạnh cột tầng 2” chứ không phải “chỗ số 3”.
Bên cạnh mỗi bộ số, ghi thêm ba dòng ngắn: vật cản (nếu có), phía lấy đồ, và số đã trừ khe lắp. Khi đi mua hoặc đặt hàng, bạn chỉ cần nhìn dòng số đã trừ. Ví dụ ghi: “Hốc cạnh cột T2: 58 × 34 × 210; phào dày 1 cm cao 10 cm; lấy đồ từ phía hành lang; dùng được 56 × 32 × 207”.
Nếu đo nhiều chỗ trong một buổi, chụp ảnh từng chỗ có thước cuộn kéo ngang trong khung, rồi đặt tên ảnh trùng tên chỗ đo. Bài “Chụp ảnh lưu vị trí đồ cất” trong cùng chuyên mục nói kỹ cách lập sổ ảnh; ở bước đo, chỉ cần một ảnh tổng và một ảnh cận vật cản là đủ.
Cuối cùng, đo lại một lần những chỗ định đặt kệ khung cứng hoặc đặt đóng theo kích thước. Sai ở hộp nhựa thì đổi được; sai ở món đóng sẵn thì thường không.
An toàn khi đo những chỗ cao và khuất
Leo cao dùng thang chữ A. Không đứng lên ghế xoay, ghế nhựa chồng nhau hay mép bồn tắm. Người giữ thang đứng dưới, không bỏ đi giữa chừng.
Gầm bồn rửa và gầm cầu thang có thể có dây điện, ống gas. Soi đèn trước khi thò tay; thấy dây điện hở, ống gas mềm cũ hay mùi lạ thì dừng lại và gọi thợ kiểm tra, không đẩy kệ vào chèn lên.
Không đo bằng cách tháo nắp hộp kỹ thuật điện. Chỉ đo kích thước mặt ngoài. Mọi việc mở hộp điện để dời vị trí là việc của thợ điện.
Trẻ nhỏ ở gần. Lưỡi thước cuộn thép khi rút về có thể cứa tay. Giữ thước khi thu, không để trẻ cầm nghịch đầu móc.
Khi đo lối thoát hiểm, đo để giữ trống. Khoảng trước cửa ra ban công, cửa sân thượng, chiếu nghỉ cầu thang nên đo để biết cần giữ trống bao nhiêu, không phải để tìm cách lấp. Hành lang chung cư theo quy định phòng cháy của toà nhà; hỏi ban quản lý trước khi đặt bất cứ thứ gì.
Câu hỏi thường gặp
Đo hốc tường nên lấy số lớn nhất hay nhỏ nhất?
Lấy số nhỏ nhất trong các lần đo ở những độ cao khác nhau, vì món đồ phải lọt qua chỗ hẹp nhất. Sau đó trừ thêm khoảng 1–2 cm mỗi chiều cho kệ khung cứng để còn khe đẩy vào và căn chỉnh.
Thước laser có thay hoàn toàn thước cuộn được không?
Không hẳn. Thước laser tiện cho khoảng dài và trần cao, nhưng với hốc hẹp, khe sau tủ, ngăn dưới bồn rửa thì thước cuộn hoặc thước gấp vẫn chính xác và nhanh hơn. Nhiều người dùng cả hai: laser cho tổng thể, thước cuộn cho chi tiết.
Kích thước ghi trên mô tả kệ có đáng tin không?
Hãy coi là kích thước ngoài tối đa và hỏi rõ đã gồm tay nắm, chân đế, bánh xe chưa. Có sản phẩm ghi kích thước thân mà không tính phần nhô. Đặt cạnh số đo đã trừ khe lắp của bạn rồi mới quyết định.
Có nên đặt kệ che ổ điện để tận dụng chỗ không?
Chỉ nên khi kệ có lưng hở ở đúng vị trí ổ và không có gì đè lên phích cắm. Ổ điện bị che kín, phích cắm lỏng dễ nóng mà không ai thấy. Muốn dời ổ điện thì nhờ thợ điện, không tự đấu nối.
Sàn nhà dốc thì đo chiều cao thế nào?
Đo chiều cao ở phía ngoài và phía trong cùng của hốc, lấy số nhỏ hơn. Kệ cao đặt trên sàn dốc nên có chân chỉnh được và cần neo vào tường để không ngả về phía thấp.
Bao lâu nên đo lại chỗ cất đồ?
Đo lại mỗi khi định mua kệ khung cứng hoặc đặt đóng đồ theo kích thước, và sau khi có sửa chữa như ốp tường, lát lại sàn, thay cửa. Những lần đó kích thước thực tế có thể đổi vài phân.