Pin rời cần một chỗ cất riêng: hộp nhựa có nắp, chia ngăn pin mới và pin cũ, cực pin không chạm nhau và không chạm kim loại, đặt nơi khô mát, ngoài tầm với của trẻ. Sạc dự phòng và pin dụng cụ cũng cần tránh nóng, tránh bị đè, và được kiểm định kỳ; pin đã phồng thì ngưng dùng ngay, không sạc, không ép, để riêng trên nền không cháy rồi mang đến nơi thu gom.
Trong nhiều nhà, pin nằm rải rác ở ngăn kéo tạp, hộp dụng cụ, túi xách cũ, cạnh chùm chìa khoá và đồng xu. Bài này giúp bạn gom chúng về một chỗ, hiểu vì sao từng thói quen nhỏ có thể gây chập nóng, và biết cách xử lý pin hỏng mà không biến chúng thành nguy cơ cháy trong kho đồ.
Vì sao pin cần chỗ cất riêng, không lẫn với đồ khác
Pin là một kho năng lượng thu nhỏ. Khi hai cực của nó được nối với nhau qua một vật dẫn điện, như chiếc chìa khoá, kẹp giấy, đồng xu hay một viên pin khác, dòng điện chạy thẳng và pin nóng lên. Với pin kiềm thông thường, chuyện này hay dẫn tới pin nóng, rò rỉ. Với pin sạc lithium, pin hỏng hoặc chập có thể nóng mất kiểm soát, bốc khói và bắt lửa.
Vấn đề là chập cực trong ngăn kéo diễn ra âm thầm. Không ai ở đó để thấy. Ngăn kéo lại thường chứa giấy, túi ni lông, băng dính, toàn đồ dễ bén. Kho đồ, gác lửng hay gầm cầu thang càng ít người lui tới thì càng chậm phát hiện.
Lý do thứ hai là trẻ nhỏ. Pin cúc áo, loại pin tròn dẹt nhỏ dùng trong điều khiển, cân, đồng hồ, thiết bị nháy đèn, có kích cỡ vừa miệng trẻ. Nếu trẻ nuốt phải, đây là tình huống cấp cứu. Pin để lẫn trong ngăn kéo thấp là pin trẻ có thể lấy được.
Cuối cùng, pin cũ và pin mới lẫn lộn khiến người ta lắp pin yếu chung với pin mạnh vào thiết bị, làm pin yếu bị xả quá mức và dễ rò. Một chỗ cất riêng, có phân loại, giải quyết cùng lúc cả ba chuyện.
Ngăn kéo tạp: những tổ hợp dễ gây chập nhất
Pin 9V vuông. Hai cực nằm sát nhau trên cùng một mặt, chỉ cần một mẩu kim loại chạm ngang là chập. Đây là loại nên dán băng keo che cực đầu tiên khi cất.
Pin rời cùng chìa khoá, đồng xu, ghim kẹp. Mỗi lần mở đóng ngăn kéo là một lần chúng xô vào nhau. Lâu ngày có lúc nằm đúng thế nối hai cực.
Pin sạc lithium rời và pin điện thoại cũ. Pin tháo từ máy cũ, pin dự phòng cho máy ảnh, đèn pin, không có vỏ bảo vệ cực. Nếu vỏ đã móp hoặc phồng nhẹ, nguy cơ cao hơn.
Pin cúc áo trong túi nhỏ không có nắp. Chúng trượt ra, lăn vào khe ngăn kéo, rơi xuống sàn, đúng tầm tay trẻ.
Pin để chung với băng keo dẫn điện, giấy bạc. Giấy bạc gói đồ ăn thừa, cuộn băng nhôm sửa ống là vật dẫn điện tốt, không nên ở cùng chỗ với pin.
Các loại pin trong nhà và cách cất từng loại
Bạn không cần phân biệt hoá học từng loại pin, chỉ cần nhóm theo hình dạng và cách dùng để biết cất thế nào.
| Loại | Hay gặp ở đâu | Cất thế nào |
|---|---|---|
| Pin tiểu, pin đũa dùng một lần | Điều khiển, đồng hồ treo tường, đèn pin | Hộp chia ngăn, để nguyên vỉ nếu còn mới; tháo khỏi thiết bị không dùng lâu |
| Pin 9V vuông | Đồng hồ đo điện, thiết bị báo khói đời cũ | Dán băng keo cách điện lên cực, ngăn riêng |
| Pin cúc áo | Cân, điều khiển ô tô, nhiệt kế, đồ trang trí phát sáng | Giữ trong vỉ gốc, hộp có khoá hoặc nắp chặt, trên cao |
| Pin sạc tiểu | Máy ảnh, micro, bộ điều khiển | Hộp nhựa riêng, ghi ngày sạc, không để cạnh nguồn nhiệt |
| Sạc dự phòng | Túi xách, ngăn bàn, ô tô | Chỗ khô mát, không để trong xe nắng, không đè vật nặng |
| Pin dụng cụ cầm tay | Máy khoan, máy hút bụi, máy cắt cỏ | Tháo khỏi máy khi cất lâu, để trên kệ khô, theo hướng dẫn nhà sản xuất |
Pin xe máy điện, xe đạp điện là một nhóm riêng, gắn liền với chuyện sạc xe và chỗ để xe; nguyên tắc chung vẫn là tránh nóng, tránh va đập, không sạc qua đêm ở lối thoát. Phần đó có hướng dẫn riêng về sạc xe điện trong nhà.
Lập hộp pin cho cả nhà trong mười lăm phút
Một hộp pin tốt không cần mua gì đặc biệt. Việc quan trọng là gom pin từ mọi ngóc ngách về một nơi, phân loại, và đặt nó ở chỗ cả nhà biết nhưng trẻ không tự lấy được.
- Chọn một hộp nhựa có nắp đậy, không dùng hộp kim loại. Hộp chia ngăn càng tốt; không có thì dùng túi zip nhỏ cho từng loại.
- Đi một vòng nhà, gom hết pin trong ngăn kéo, hộp dụng cụ, túi xách, ô tô. Pin trong thiết bị đang dùng thì để nguyên.
- Tách ba nhóm: pin mới, pin đã dùng còn tốt, pin hết hoặc nghi hỏng. Nhóm cuối cho vào một túi riêng để mang đi thu gom.
- Dán băng keo cách điện lên cực của pin 9V, pin lithium rời và pin cũ chờ thu gom. Pin tiểu còn trong vỉ thì không cần.
- Ghi ngày gom lên nắp hộp. Lần sau mở ra, bạn biết pin nào đã nằm đó quá lâu.
- Đặt hộp ở kệ trong tủ, ngang hoặc trên tầm mắt người lớn, xa bếp, xa cửa sổ nắng, xa nóc tủ lạnh và các thiết bị toả nhiệt.
Từ đó trở đi, quy ước trong nhà là pin chỉ có hai chỗ: trong thiết bị hoặc trong hộp pin. Thấy pin ở chỗ thứ ba thì đưa về hộp.
Sạc dự phòng, pin dụng cụ và thiết bị có pin cất lâu
Sạc dự phòng hay bị bỏ quên trong túi xách cũ, cốp xe, ngăn bàn làm việc. Nó chịu nắng nóng trong xe, bị đè trong túi, rơi xuống sàn, và vài năm sau vẫn được lôi ra dùng. Khi cất, chọn chỗ khô mát, không đè đồ nặng. Định kỳ kiểm vỏ: phồng, nứt, cong, nóng bất thường khi sạc là dấu hiệu nên ngưng dùng.
Pin dụng cụ cầm tay như máy khoan, máy hút bụi, máy cắt cỏ nên tháo khỏi máy khi cất lâu. Nhiều nhà sản xuất khuyên không để pin lithium cạn kiệt hoàn toàn hoặc sạc đầy rồi bỏ mặc nhiều tháng, mà giữ ở mức trung bình và sạc bổ sung định kỳ; bạn nên đọc hướng dẫn đi kèm máy vì mỗi loại có khuyến cáo riêng.
Với thiết bị dùng pin kiềm mà lâu mới dùng một lần, như đèn pin dự phòng mùa bão, đồ trang trí dịp lễ, cân sức khoẻ, nên tháo pin ra khi cất. Pin để lâu trong máy có thể rò dịch, làm gỉ chân tiếp xúc. Đèn pin dự phòng thì cất pin ngay cạnh trong túi riêng, cùng một chỗ, để khi mất điện không phải đi tìm.
Pin phồng, nóng hoặc rò rỉ: xử lý theo mức độ
Pin kiềm rò dịch trắng. Đeo găng tay, gắp pin ra, lau sạch chỗ tiếp xúc bằng khăn khô hoặc tăm bông. Không chạm tay trần vào dịch rò, rửa tay sau khi làm. Pin rò bỏ vào túi pin cũ chờ thu gom.
Pin sạc hoặc sạc dự phòng phồng. Ngưng dùng và ngưng sạc ngay. Không ép, không chọc thủng, không cố nhét lại vào máy. Đặt trên một bề mặt không cháy như khay gốm, nền gạch, xa đồ dễ cháy, ở chỗ thoáng, rồi mang đến điểm thu gom pin hoặc nơi sửa chữa sớm.
Pin nóng bất thường khi không dùng. Nếu sờ thấy nóng mà không đang sạc, tránh xa và theo dõi. Có khói, mùi khét hoặc tiếng xì thì đưa mọi người ra khỏi phòng, gọi 114. Không ôm pin đang bốc khói chạy qua nhà.
Thiết bị phồng nắp lưng. Điện thoại, máy tính bảng có nắp lưng bị đội lên là dấu hiệu pin bên trong phồng. Không tự tháo, mang đến nơi sửa chữa.
Pin cũ chờ thu gom: giữ thế nào cho đến lúc mang đi
Nhiều nhà có ý thức không bỏ pin vào thùng rác, nhưng rồi pin cũ cứ tích lại trong một hộp bánh, một chai nhựa, nằm ở góc kho nhiều năm. Hộp pin cũ đó cũng cần được cất đúng như pin mới, thậm chí cẩn thận hơn, vì trong đó có pin đã yếu, đã rò hoặc đã hỏng mà bạn không biết.
Hộp chờ thu gom nên là hộp nhựa, không phải hộp sắt hay lon kim loại. Pin lithium, pin 9V và pin cúc dán băng keo cực trước khi bỏ vào. Pin phồng hoặc rò không bỏ chung, mà để riêng trong túi và mang đi sớm nhất có thể. Hộp đặt ở chỗ khô mát, không trên nóc tủ, không trong ngăn kéo thấp.
Đặt cho cả nhà một mốc mang đi, ví dụ khi hộp đầy một nửa hoặc mỗi dịp dọn nhà lớn. Hỏi tổ dân phố, ban quản lý toà nhà hoặc chính quyền địa phương xem gần nhà có điểm thu gom pin nào. Mốc rõ ràng giúp hộp pin cũ không trở thành một kho nhỏ nằm im suốt nhiều năm.
Pin cúc áo và trẻ nhỏ: cất như cất thuốc
Pin cúc áo cần được đối xử như thuốc men: để trong hộp có nắp chặt hoặc tủ có khoá, ngoài tầm với của trẻ, không để vỉ pin mở lăn lóc trên bàn. Khi thay pin cho điều khiển, cân hay đồng hồ, làm ở chỗ trẻ không đứng cạnh, bỏ pin cũ vào hộp ngay chứ không đặt tạm bên cạnh.
Với thiết bị trong nhà dùng pin cúc, kiểm nắp ngăn pin xem có vít giữ hoặc chốt chắc không. Nắp lỏng thì dán băng keo giữ lại. Thiệp phát nhạc, đèn nháy trang trí, đồ lưu niệm phát sáng thường có ngăn pin rất dễ mở, nên để ngoài tầm trẻ.
Nếu nghi trẻ đã nuốt pin cúc, đây là cấp cứu: đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay hoặc gọi 115, không chờ triệu chứng, không tự gây nôn. Mang theo vỉ pin hoặc thiết bị để nhân viên y tế biết loại pin.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cất pin trong tủ lạnh cho bền không?
Đây là lời đồn từ thời pin cũ. Pin hiện nay thường không cần tủ lạnh, và hơi ẩm trong tủ lạnh có thể ngưng tụ trên pin khi lấy ra. Chỗ khô ráo, nhiệt độ phòng, tránh nắng và nguồn nhiệt là đủ cho phần lớn pin dùng trong nhà.
Sạc dự phòng để lâu không dùng có nguy hiểm không?
Để lâu không làm sạc dự phòng nguy hiểm nếu vỏ còn nguyên, không phồng, không bị nóng. Tuy vậy pin có thể xuống cấp và tụt dung lượng. Trước khi dùng lại, kiểm vỏ, sạc ở nơi có người trông, không sạc trên giường, nệm hay ghế sofa; thấy nóng bất thường thì ngưng.
Pin cũ có được bỏ chung với rác sinh hoạt không?
Pin chứa các chất không nên đi vào bãi rác hay bị đốt, và pin sạc lithium có thể gây cháy trong xe rác. Nên gom pin cũ vào túi riêng, dán cực, rồi mang đến điểm thu gom pin; hỏi tổ dân phố, ban quản lý hoặc chính quyền địa phương về điểm thu gom gần nhất.
Có cần dán băng keo cực của mọi viên pin không?
Không cần với pin tiểu còn nằm trong vỉ hay pin cất trong hộp có ngăn tách riêng. Nên dán với pin 9V, pin lithium rời, pin cũ chờ thu gom và pin để chung trong túi. Băng keo dùng loại cách điện, không dùng giấy bạc hay băng dính có lớp kim loại.
Mang pin, sạc dự phòng đi xa thì cất trong hành lý thế nào?
Để sạc dự phòng và pin rời trong hành lý xách tay, mỗi chiếc trong túi riêng hoặc cực được che, không để lẫn chìa khoá, đồng xu. Quy định vận chuyển pin của hãng bay và nhà xe có thể thay đổi, bạn nên kiểm quy định hiện hành trước chuyến đi.
Pin dụng cụ có thể để trong thùng đồ nghề bằng sắt không?
Có thể nếu pin có nắp che cực hoặc được gắn vào đế, và thùng không chứa nhiều mẩu kim loại rời va vào cực. Tốt hơn là để pin ở ngăn riêng, có nắp, tách khỏi đinh vít, mũi khoan. Không để thùng đồ nghề có pin ngoài nắng.