Sau khi sửa nhà, nên giữ một lượng nhỏ vật tư để vá về sau, gồm sơn đúng màu đã dùng, vài viên gạch lát và ốp cùng lô, một ít ron, ống nước và phụ kiện cùng cỡ, bóng đèn đúng loại; ghi rõ mã, vị trí đã dùng, rồi cất ở chỗ mát, khô, xa tầm trẻ và xa nguồn lửa. Phần còn lại, nhất là hoá chất đã mở nắp lâu, nên được xử lý chứ không giữ mãi.
Lý do giữ rất thực tế: một viên gạch vỡ năm năm sau rất khó tìm đúng màu, đúng vân, đúng lô; một mảng tường trầy cần đúng tông sơn để dặm không lộ vết. Nhưng giữ quá nhiều thì góc gầm cầu thang thành kho hoá chất nhỏ, có thùng sơn khô cứng, có tuýp keo đã đông, và có những thứ dễ cháy nằm cạnh ổ điện. Bộ dụng cụ sửa chữa trong nhà (búa, tua vít, thước) là chuyện khác, ở đây chỉ bàn phần vật tư dư ra.
Giữ món nào, bao nhiêu: bảng gợi ý
Số lượng dưới đây là mức thường gặp để vá nhỏ, không phải quy chuẩn. Nhà rộng, nhiều phòng dùng chung một loại vật liệu thì giữ nhiều hơn một chút.
| Vật tư | Đáng giữ | Không cần giữ | Ghi gì lên vật tư |
|---|---|---|---|
| Sơn tường | Phần sơn còn trong thùng đậy kín được, đủ dặm vài mét vuông | Thùng gần cạn đã khô đáy, sơn đã tách lớp vón cục | Mã màu, tên dòng sơn, phòng nào, ngày sơn |
| Gạch lát, gạch ốp | Vài viên đến một hộp mỗi loại, cùng lô sản xuất | Gạch vỡ, gạch lệch lô | Khu vực đã lát, mã lô trên vỏ hộp |
| Ron, keo dán gạch | Một gói ron cùng màu nếu còn kín | Bao keo bột đã đông cục, gói mở để lâu | Màu ron, khu vực |
| Keo silicon, keo dán | Tuýp còn kín, còn hạn | Tuýp đã mở và đông ở đầu | Ngày mở |
| Ống nước, co nối, van | Một hai đoạn và phụ kiện đúng cỡ đang dùng | Đoạn ống vụn, khác cỡ | Đường kính, đường ống nào |
| Bóng đèn, máng đèn | Một bóng dự phòng cho mỗi loại đuôi và công suất trong nhà | Bóng loại nhà không còn đèn dùng | Phòng, loại đuôi, công suất |
Mảnh vật liệu lớn như tấm thạch cao thừa, ván gỗ, cuộn dây điện dài thường chiếm chỗ hơn giá trị thật của chúng với một gia đình. Giữ mảnh vừa một lần vá; phần còn lại cho thợ hoặc hàng xóm đang sửa nhà nếu họ cần.
Ghi chép ngay khi thợ còn ở nhà
Thời điểm tốt nhất để ghi chép là ngày nghiệm thu, khi thợ còn nhớ đã dùng gì ở đâu. Năm việc nên làm trước khi thợ rời đi:
- Chụp ảnh nắp và thân mỗi thùng sơn, chỗ in mã màu. Hỏi thợ có pha màu không; nếu có, xin công thức pha hoặc mã màu đã pha.
- Chụp ảnh vỏ hộp gạch, nhất là phần in lô sản xuất và tông màu. Gạch cùng mẫu nhưng khác lô có thể lệch màu thấy rõ.
- Ghi bằng bút dạ lên nắp thùng sơn: phòng nào, tường nào, ngày sơn. Bút dạ trên nắp kim loại bền hơn giấy dán.
- Lập một trang ghi chú trong điện thoại tên là "vật tư nhà mình": mã sơn từng phòng, loại gạch từng khu, cỡ ống nước, loại bóng đèn từng phòng, vị trí van tổng. Gửi trang này cho người cùng nhà.
- Hỏi thợ những thứ nào trong vật tư thừa là hoá chất cần lưu ý (dung môi, chống thấm gốc dầu, keo hai thành phần) và cách đóng nắp đúng.
Năm năm sau, khi cần dặm một vết trầy, trang ghi chú này có giá trị hơn mọi thùng sơn. Nhiều khi sơn cũ đã hỏng nhưng mã màu vẫn giúp pha lại đúng tông.
Sơn thừa: đóng kín, cất đứng, kiểm trước khi dùng
Sơn nước gốc nước là loại phổ biến nhất trong nhà ở. Phần thừa giữ được khá lâu nếu thùng đậy kín và không bị nóng hay đóng băng; còn giữ được bao lâu thì tuỳ loại sơn, nhà sản xuất thường ghi trên thân thùng. Việc quan trọng nhất là nắp: lau sạch sơn dính ở miệng thùng trước khi đậy, đặt một lớp nilon mỏng lên miệng rồi mới đậy nắp, gõ quanh nắp bằng búa cao su cho kín.
Cất thùng đứng thẳng, ở chỗ mát, không nắng chiếu, không sát mái tôn, và kê khỏi sàn ẩm để đáy thùng kim loại không gỉ. Thùng sơn gần cạn có thể chuyển phần còn lại sang lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp vặn, ghi mã màu lên lọ: ít không khí trong lọ thì sơn lâu khô hơn, lại gọn hơn hẳn.
Trước khi dùng lại, mở nắp xem: sơn có mùi lạ chua khó chịu, có váng cứng dày, vón cục không khuấy tan, thì không nên dùng. Lớp váng mỏng trên mặt có thể vớt đi rồi khuấy đều phần dưới. Sơn gốc dầu, dầu bóng, dung môi pha sơn là nhóm dễ cháy: cất riêng, nắp kín, xa bếp, xa ổ điện, xa bình gas và không để trong phòng ngủ.
Sơn đã hỏng không đổ xuống cống hay ra đất. Để sơn nước khô hẳn trong thùng mở nắp ở chỗ thoáng, xa tầm trẻ, rồi bỏ theo cách thu gom rác ở khu bạn ở; với sơn dầu và dung môi, hỏi đơn vị thu gom hoặc ban quản lý khu về cách giao rác nguy hại. Cách làm cụ thể khác nhau giữa các địa phương.
Keo, ốc vít, đinh và phụ kiện lặt vặt
Keo silicon và keo dán. Tuýp đã mở thường đông ở đầu sau vài tuần đến vài tháng. Nếu giữ, cắm một chiếc đinh vừa khít vào miệng vòi hoặc bọc kín đầu bằng băng dính. Ghi ngày mở. Keo hai thành phần, keo dán siêu tốc để riêng trong hộp kín, xa tầm trẻ vì dính da và mắt rất nhanh.
Ốc vít, đinh, tắc kê. Đổ chung một hũ là cách chắc chắn để không bao giờ tìm thấy đúng con vít. Dùng hộp nhiều ngăn, mỗi ngăn một loại; hoặc lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp, dán một con mẫu lên nắp để nhìn là biết.
Phụ kiện đồ nội thất. Khi lắp tủ, giường mới, các túi ốc vít thừa và lục giác đi kèm nên cho vào túi zip, ghi tên món đồ, kẹp cùng tờ hướng dẫn lắp. Lúc tháo ra chuyển nhà sẽ cần.
Băng dính, dây rút, dây thép. Gom trong một giỏ cùng chỗ với hộp đồ nghề. Cuộn băng dính đã dính bụi ở mép, mất đầu thì bỏ.
Chỗ cất: một kệ thấp, khô, xa trẻ và xa lửa
Không cần một phòng kho. Một kệ kim loại thấp ba tầng ở góc khô thường đủ cho vật tư của một nhà phố hay căn hộ. Nguyên tắc sắp xếp:
- Tầng thấp nhất: gạch, bao ron, thùng sơn, những thứ nặng. Đồ nặng để thấp vừa an toàn vừa không làm kệ chòng chành. Kê kệ khỏi sàn nếu sàn hay đọng nước.
- Tầng giữa: hộp ốc vít, keo, bóng đèn dự phòng, ống và phụ kiện nước. Đây là tầng hay lấy nhất, đặt ngang tầm hông đến ngực.
- Tầng trên: chỉ đồ nhẹ như cuộn băng dính, giẻ sạch. Không đặt hoá chất lỏng ở trên cao vì đổ xuống là văng vào mặt.
- Hoá chất dễ cháy (dung môi, sơn dầu, keo gốc dung môi) để riêng trong hộp kín có nắp, ở chỗ thoáng, không cùng phòng với bình gas, bếp hay máy sinh nhiệt.
- Nhà có trẻ nhỏ: kệ đặt trong phòng có cửa đóng, hoặc dùng hộp có khoá cho nhóm hoá chất; kệ cao thì neo vào tường.
- Không đặt kệ chắn đường ra vào, chắn tủ điện, chắn van nước tổng; những chỗ này phải với tới ngay khi có sự cố.
Bóng đèn và đồ điện dự phòng: giữ đúng loại, không tự làm phần nguy hiểm
Nhà sửa xong thường có nhiều loại đèn: đèn âm trần, đèn tuýp, đèn thả, đèn gương nhà tắm. Khi một bóng hỏng vào buổi tối, có sẵn đúng loại dự phòng là thay được ngay. Giữ mỗi loại một bóng là đủ, cất trong hộp gốc để chống vỡ, ghi phòng dùng lên hộp. Đèn loại tích hợp liền máng thì không thay bóng rời được, chỉ cần ghi lại mẫu để mua lại khi hỏng.
Bóng đèn huỳnh quang cũ, bóng compact khi vỡ có thể chứa lượng nhỏ thuỷ ngân. Gom bóng hỏng loại này trong hộp cứng, không đập vỡ, và giao cho điểm thu gom rác nguy hại nếu khu bạn ở có.
Ổ cắm, công tắc, dây điện thừa có thể giữ lại một hai chiếc cùng mẫu để thay mặt cho đồng bộ. Nhưng thay ổ cắm, đi lại dây, sửa tủ điện là việc của thợ điện, nhất là khi phải mở hộp âm tường. Giữ vật tư không có nghĩa là tự làm phần nguy hiểm.
Kiểm kho vật tư mỗi năm một lần, trước mùa mưa
Kho vật tư nhỏ cũng cần được kiểm, vì thứ trong đó hỏng âm thầm: thùng sơn gỉ đáy, bao ron hút ẩm thành cục, tuýp keo đông cứng, hộp gạch bị nước ngấm làm mủn vỏ. Chọn một thời điểm cố định trong năm, chẳng hạn trước mùa mưa bão hoặc khi dọn nhà đón Tết, dành một buổi sáng mở từng món ra xem.
Lần kiểm này có ba câu hỏi cho mỗi món. Còn dùng được không: mở nắp, bóp tuýp, sờ bao bột. Còn cần không: phòng đó đã sơn lại màu khác chưa, đèn loại đó còn trong nhà không. Còn ghi rõ không: mã màu trên nắp có mờ đi, nhãn có bong ra. Món không qua câu đầu thì xử lý; không qua câu thứ hai thì cho hoặc bỏ; không qua câu thứ ba thì ghi lại ngay.
Cùng lúc đó, cập nhật trang ghi chú vật tư trong điện thoại. Nhiều gia đình thấy rằng sau hai ba năm, kho vật tư chỉ còn vài thùng sơn nhỏ, một hộp gạch và một hộp ốc vít; đó là kích thước hợp lý cho một nhà ở, gọn trong một tầng kệ. Nếu kho cứ lớn dần mỗi năm, nhiều khả năng bạn đang giữ phần thợ để lại mà chưa từng mở ra.
Câu hỏi thường gặp
Sơn thừa để được bao lâu thì phải bỏ?
Không có con số chung cho mọi loại. Sơn nước đậy kín, cất mát có thể dùng được khá lâu; hạn dùng ghi trên thùng là mốc tham khảo. Trước khi dùng, mở ra kiểm mùi, độ đặc, váng. Có mùi chua lạ hoặc vón cục không khuấy tan thì không dùng nữa.
Giữ gạch thừa bao nhiêu là đủ?
Với khu vực nhỏ như nhà tắm, vài viên mỗi loại là đủ thay một hai viên vỡ. Sàn phòng khách rộng thì có thể giữ thêm. Quan trọng hơn số lượng là giữ cùng lô sản xuất và ghi rõ khu vực đã lát.
Có nên cất sơn và hoá chất trong nhà vệ sinh cho kín đáo không?
Không nên. Nhà vệ sinh ẩm làm đáy thùng gỉ và nhãn bong, lại hay có máy nước nóng. Trẻ nhỏ cũng hay vào nhà vệ sinh một mình. Chọn một góc khô, mát, có cửa hoặc hộp có khoá.
Đổ sơn thừa xuống cống có được không?
Không nên. Sơn làm tắc đường ống và ô nhiễm nước. Sơn nước có thể để khô hẳn rồi bỏ cùng rác theo hướng dẫn thu gom ở địa phương. Sơn dầu, dung môi nên hỏi đơn vị thu gom hoặc ban quản lý khu về điểm nhận rác nguy hại.
Cất vật tư thừa ở ban công có được không?
Gạch, đá thì tương đối chịu được ngoài trời nếu có mái che. Sơn, keo, hoá chất thì không nên vì nắng nóng làm hỏng và tăng rủi ro cháy. Ban công cũng không được chất đồ che lối thoát hay lan can, nhất là ở căn hộ chung cư.
Thợ để lại nửa bao xi măng thì có nên giữ không?
Xi măng đã mở bao hút ẩm rất nhanh và vón cục, thường chỉ dùng được trong thời gian ngắn. Nếu không có việc vá nào sắp làm, nên cho người đang xây sửa hoặc bỏ đúng cách thay vì giữ trong nhà nhiều tháng.