Tường dọc cầu thang dùng được để cất đồ nhẹ trên kệ rất nông, sâu khoảng 10–20 cm, đặt cao hơn tầm khuỷu tay người đi thang, và chỉ ở những đoạn không vướng tay vịn, không cụng đầu. Đầu thang và chân thang là hai điểm treo móc tốt nhất; khoảng giữa vế thang nên giữ thoáng.
Nhà ống chật thường nhìn bức tường chạy dọc cầu thang như một mảnh đất bỏ không cao vài mét. Nó đúng là có thể dùng được, nhưng đi kèm điều kiện nghiêm hơn mọi bức tường khác trong nhà, vì người đi qua nó luôn ở thế không vững: một chân trên bậc, một chân đang nhấc, tay có thể đang bê đồ. Mục từ này nói rõ vùng nào được dùng, kệ sâu bao nhiêu, treo gì, và cách kiểm tra tường trước khi khoan.
Vì sao tường cầu thang khác các bức tường khác
Ở phòng khách, người đứng trước kệ sách có hai chân vững trên sàn phẳng, nhìn thẳng vào kệ. Ở cầu thang, người đi qua bức tường đó đang lên hoặc xuống, mắt nhìn xuống mặt bậc, thân người nghiêng về trước hoặc sau. Một món đồ nhô ra khỏi tường mười phân, ở phòng khách chẳng sao, ở cầu thang có thể đủ để một khuỷu tay va vào, một túi xách vướng vào, rồi người mất thăng bằng.
Cầu thang nhà ống còn thường hẹp. Vế thang chỉ rộng khoảng 0,8–1 m là chuyện phổ biến. Bớt đi 20 cm cho kệ là mất một phần năm bề rộng, đủ để hai người không còn tránh nhau được, đủ để không bê nổi một chiếc tủ nhỏ lên tầng.
Thêm vào đó, cầu thang là đường thoát lên xuống duy nhất của nhiều nhà ống. Khi có khói, người ta lần theo tường. Một bức tường đầy kệ, móc, khung ảnh lồi lõm sẽ cản tay lần đường, và đồ rơi xuống bậc thang lúc hỗn loạn có thể làm người ngã.
Vì vậy, nguyên tắc chung khi tận dụng tường cầu thang là: ít hơn, nông hơn, cao hơn, chắc hơn so với mọi bức tường khác. Những gì không đạt cả bốn điều đó thì không nên lên tường cầu thang.
Vùng cấm và vùng được dùng trên tường cầu thang
Trước khi treo bất cứ thứ gì, hãy chia tường thành các vùng theo tư thế người đi thang. Các mốc dưới đây là khoảng ước lượng tính từ mép bậc thang thẳng lên, bạn cần thử với người cao nhất và thấp nhất trong nhà.
| Vùng | Khoảng cao từ mép bậc | Dùng được không | Lý do |
|---|---|---|---|
| Vùng chân | dưới khoảng 0,5 m | không treo gì | chân và túi xách dễ quẹt; đồ rơi nằm ngay trên bậc |
| Vùng tay và hông | khoảng 0,5–1,1 m | hạn chế, chỉ đồ phẳng sát tường | đây là vùng khuỷu tay, túi xách, tay vịn phía tường |
| Vùng tầm mắt | khoảng 1,1–1,8 m | dùng được cho kệ rất nông, khung ảnh | nhìn thấy được, không cản tay vịn |
| Vùng tầm đầu | khoảng 1,8–2 m | cẩn thận, chỉ đồ phẳng | người cao có thể cụng đầu khi bước lên |
| Vùng cao | trên khoảng 2 m | chỉ đồ rất nhẹ, ít khi lấy | phải dùng thang để lấy, nguy hiểm khi đứng trên bậc |
Nếu tay vịn nằm ở phía tường, vùng quanh tay vịn, khoảng một gang tay trên và dưới, phải hoàn toàn trống để bàn tay trượt dọc được suốt chiều dài. Kệ hay móc chặn ngang tay vịn buộc người đi thang phải buông tay, đó là khoảnh khắc dễ ngã nhất.
Vùng cao trên khoảng 2 m nghe có vẻ hấp dẫn để cất đồ ít dùng, nhưng lấy đồ ở đó nghĩa là đứng trên thang gấp đặt trên bậc cầu thang, một tư thế rất không an toàn. Nếu không có cách lấy đồ an toàn, vùng cao nên để trống.
Kệ nông: đặt gì cho hợp
Sách đọc dở, sách hay đọc lại. Một hàng kệ nông chừng 15 cm ở vùng tầm mắt vừa đủ cho sách khổ thường đặt đứng. Không xếp sách chồng nằm cao, không xếp hai lớp. Sách to, nặng như từ điển, album ảnh nên ở tủ dưới sàn tầng.
Hộp nhỏ có nắp. Hộp đựng đồ khâu vá, đèn pin, pin dự phòng mới, bộ tua vít nhỏ có thể đặt trên kệ nông, miễn hộp nhẹ và có nắp đậy chắc. Mỗi kệ nên có gờ chặn phía trước để hộp không trượt ra khi có người va vào tường.
Cây nhỏ, cây ưa bóng. Ở cầu thang có cửa sổ hay giếng trời, vài chậu cây nhỏ trên kệ nông làm cầu thang dễ chịu hơn. Chọn chậu nhẹ, có đĩa lót, và nhớ việc tưới nước trên cầu thang cần cẩn thận để không tràn xuống bậc.
Khung ảnh, tranh phẳng. Đây là món hợp nhất với tường cầu thang vì gần như không nhô ra. Treo bằng hai điểm để không lệch, và tránh khung kính lớn, nặng ở vùng tay và hông.
Không đặt: đồ dễ vỡ, đồ nặng, đồ hay lấy ra lấy vào. Bình gốm, ly thuỷ tinh, đồ lưu niệm sứ rơi xuống bậc là vỡ thành mảnh trên đường đi. Đồ nặng làm kệ võng và rơi. Đồ hay dùng thì tạo thói quen dừng lại giữa thang, đứng một chân trên bậc để lấy.
Đầu thang và chân thang: hai điểm treo tốt nhất
Hai đầu của mỗi vế thang có chút sàn phẳng, người dừng lại đứng vững được. Đây là nơi hợp lý để đặt móc và kệ dùng thường xuyên:
- Chân thang tầng trệt: móc treo túi đi chợ, ô dù khô, chìa khoá dự phòng của tầng trên. Đặt móc ở tường bên cạnh, không đặt ngay đối diện bậc đầu tiên.
- Đầu thang các tầng trên: một kệ nhỏ cho đèn pin, một móc treo chổi lông quét bậc thang. Mỗi tầng có sẵn đèn pin ở đầu thang rất hữu ích khi mất điện ban đêm.
- Giỏ chờ mang lên: một giỏ nhỏ đặt ở chân thang, sát tường, cho những món cần mang lên tầng. Mỗi lần ai đi lên mang theo giỏ, giỏ trống thì mang xuống.
- Bình chữa cháy mini: nhiều khuyến cáo phòng cháy đề xuất đặt bình chữa cháy ở vị trí dễ thấy, dễ lấy trên đường thoát; đầu thang hoặc chân thang thường là chỗ hợp, đặt theo hướng dẫn đi kèm bình và kiểm tra hạn dùng.
Ngay cả ở đầu và chân thang, món treo vẫn không được nhô ra quá mức khiến người phải nghiêng người tránh. Nếu sàn chân thang hẹp, chỉ dùng móc dẹt sát tường thay vì kệ.
Trước khi khoan: biết tường nhà mình làm bằng gì
Tường cầu thang nhà ống phần lớn là tường gạch trát vữa, chịu được vít nở thông thường cho kệ nhẹ. Nhưng có nhà dùng vách thạch cao, tường ghép ván, hoặc cầu thang ốp gỗ; mỗi loại cần cách bắt vít khác nhau, và vách thạch cao không chịu được kệ nặng nếu không bắt vào khung xương. Nếu không chắc, gõ thử: tường gạch nghe đặc, vách thạch cao nghe rỗng. Khi vẫn còn nghi ngờ, hỏi thợ.
Điều quan trọng hơn là đường điện và ống nước. Trong nhà ống, dây điện lên các tầng rất hay đi dọc tường cầu thang, ngầm trong tường. Khoan trúng dây điện là nguy hiểm thật sự. Trước khi khoan, xem công tắc, ổ cắm, đèn tường trên cầu thang nằm ở đâu, vì dây thường chạy thẳng đứng hoặc nằm ngang từ các điểm đó. Thiết bị dò dây trong tường có thể giúp, nhưng nếu nhà cũ, không có bản vẽ, tốt nhất nhờ thợ điện xác định.
Khoan tường trên cầu thang cũng là việc có rủi ro té ngã cho chính người khoan. Đứng trên thang gấp kê trên bậc cầu thang là tư thế dễ trượt. Nên có người giữ thang, hoặc chỉ treo đồ ở độ cao đứng trên bậc mà vẫn với tới thoải mái.
Với nhà thuê, không được tự ý khoan, nên hỏi chủ nhà. Móc dán tường chỉ dùng cho đồ rất nhẹ như khung ảnh nhỏ; đồ có trọng lượng treo bằng móc dán trên cầu thang có thể rơi xuống người đi bên dưới.
Làm từ đầu đến cuối cho một vế thang
Một trình tự đơn giản, áp dụng cho từng vế thang một, không làm cả cầu thang cùng lúc:
- Gỡ hết mọi thứ đang treo hoặc đặt dọc vế thang đó, để tường trống.
- Đi lên đi xuống vài lần, cả khi tay không lẫn khi bê một thùng đồ, để cảm nhận chỗ nào khuỷu tay chạm tường, chỗ nào đầu gần trần.
- Đánh dấu vùng cấm bằng băng dính giấy: quanh tay vịn, vùng chân, chỗ đầu người cao gần trần.
- Chọn tối đa hai ba vị trí trong vùng tầm mắt để đặt kệ nông hoặc khung ảnh.
- Kiểm tra loại tường và đường điện tại các vị trí đó, nhờ thợ nếu chưa chắc.
- Lắp kệ, đặt đồ nhẹ lên, kiểm tra kệ có gờ chặn và không rung.
- Sống thử một tuần, nếu có ai va vào kệ dù chỉ một lần, dời kệ lên cao hơn hoặc bỏ hẳn.
Làm từng vế một giúp bạn biết cách bố trí nào thật sự hợp với nhịp đi lại trong nhà trước khi nhân rộng sang các vế khác. Có những nhà sau khi thử xong quyết định chỉ giữ khung ảnh, bỏ hẳn kệ, và điều đó hoàn toàn ổn.
Giữ tường cầu thang gọn theo năm tháng
Tường cầu thang có một đặc điểm: món gì đã treo lên thì rất ít khi được gỡ xuống. Khung ảnh từ thời con còn nhỏ, giấy khen, móc treo đã gãy một bên, kệ chứa hộp không còn ai nhớ bên trong có gì. Sau vài năm, bức tường dày dần lên mà không ai quyết định điều đó.
Một cách giữ gọn đơn giản là đặt giới hạn cho mỗi vế thang: ví dụ không quá ba khung ảnh và một kệ nông. Muốn treo thêm khung mới thì gỡ một khung cũ xuống, cất vào hộp ảnh của gia đình. Giới hạn bằng số đếm dễ giữ hơn nhiều so với cảm giác "trông còn thoáng".
Mỗi lần dọn nhà lớn, ví dụ trước Tết, nên dành vài phút cho riêng tường cầu thang: lau bụi trên mép kệ, lay thử từng kệ và khung xem còn chắc không, kiểm tra vít có bị lỏng do tường rung khi đóng cửa mạnh, mở hộp trên kệ xem đồ bên trong còn cần không. Kệ trên cầu thang bám bụi nhiều vì không khí đi lên đi xuống theo lồng thang mang theo bụi từ tầng trệt.
Khi trong nhà có thay đổi, như ông bà về ở cùng, có em bé mới biết đi, hay có người bị đau chân phải chống gậy, hãy xem lại cả bức tường theo nhu cầu mới. Những gì từng ổn với người khoẻ có thể không còn ổn với người đi chậm, và lúc đó việc gỡ bớt đồ xuống là quyết định đúng, không phải mất công.
Câu hỏi thường gặp
Làm kệ sách cả bức tường cầu thang có an toàn không?
Kệ kín cả tường trông đẹp trong ảnh nhưng ở nhà ống hẹp thường làm cầu thang bí và có nhiều điểm va chạm. Nếu muốn làm, cần thiết kế bài bản, kệ rất nông, bắt chắc vào tường, có gờ chặn, và vẫn chừa trống vùng quanh tay vịn. Việc này nên làm với thợ có kinh nghiệm.
Có nên treo xe đạp lên tường cầu thang không?
Không nên. Xe đạp nặng, nhô ra nhiều, và việc nhấc xe lên xuống trên bậc thang rất dễ ngã. Xe đạp nên treo ở tường tầng trệt, ở gầm cầu thang phần cao, hoặc ở khu để xe, nơi người đứng trên sàn phẳng.
Đặt đèn dọc tường cầu thang ở độ cao nào?
Đèn chiếu sáng bậc thang thường đặt thấp, gần mặt bậc, chiếu ngang xuống mặt bậc, hoặc đèn tường ở tầm cao hơn đầu chiếu xuống. Điều quan trọng là không chói mắt người đi lên và chiếu rõ mép bậc. Lắp đèn nối điện cố định là việc của thợ điện.
Tường cầu thang bị ẩm có treo kệ được không?
Tường ẩm, có vết ố, bong sơn thì không nên treo đồ giấy, đồ vải, khung ảnh có giấy bên trong vì sẽ mốc. Vít bắt vào tường ẩm cũng kém chắc hơn. Nên xử lý nguyên nhân ẩm trước, thường là thấm từ nhà bên cạnh hoặc từ mái, rồi mới tính chuyện treo.
Kệ trên tường cầu thang nên có gờ chặn cao bao nhiêu?
Gờ chặn chỉ cần vài phân là đủ giữ hộp, sách, chậu cây nhỏ không trượt ra khi có người va vào tường. Gờ cao quá làm khó lấy đồ. Quan trọng hơn gờ là việc chỉ đặt đồ nhẹ và không xếp chồng trên kệ cầu thang.
Nhà có trẻ nhỏ thì có nên treo gì dọc cầu thang không?
Khi trẻ còn nhỏ, càng ít đồ dọc cầu thang càng tốt, nhất là ở vùng thấp trẻ với tới. Trẻ hay kéo, giật đồ treo để đứng lên hoặc để chơi. Nếu có kệ, chỉ đặt ở vùng tầm mắt người lớn trở lên, không đặt đồ trẻ thích như ảnh màu, đồ lưu niệm nhỏ.