Chiều sâu kệ nên xấp xỉ chiều sâu của món đồ lớn nhất định để trên đó cộng vài phân, không sâu hơn quá nhiều: sách phổ thông khoảng 20–25 cm, giày dép người lớn khoảng 30–35 cm, chai lọ gia vị khoảng 15–25 cm, chăn gấp khoảng 45–60 cm. Kệ sâu hơn mức cần không làm chứa thêm được bao nhiêu, mà sinh ra hàng sau bị khuất và bị quên.
Nhiều người chọn kệ theo cảm giác “càng sâu càng chứa nhiều”, rồi phát hiện ra đợt kệ sâu 50 cm chỉ dùng được 20 cm phía trước, phần sau thành nơi chai lọ hết hạn nằm im. Bài này đưa ra bảng chiều sâu tham khảo theo từng nhóm đồ, cách tự tính cho đồ nhà mình, và cách cứu những kệ đã lỡ quá sâu.
Bảng chiều sâu tham khảo theo nhóm đồ
Các khoảng dưới đây dựa trên kích thước thường gặp của đồ dùng gia đình; đồ nhà bạn có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn. Đo món lớn nhất trong nhóm rồi đối chiếu.
| Nhóm đồ | Chiều sâu kệ thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sách khổ phổ thông, tiểu thuyết | khoảng 20–25 cm | Sách khổ lớn, album ảnh cần khoảng 30–35 cm |
| Hồ sơ dựng đứng trong hộp | khoảng 30–35 cm | Đo hộp đựng hồ sơ, không đo tờ giấy |
| Giày dép người lớn | khoảng 30–35 cm | Giày cổ cao cần đợt cao hơn, không cần sâu hơn |
| Giày dép trẻ em | khoảng 20–25 cm | Xếp theo từng đợt riêng |
| Chai lọ gia vị, hũ nhỏ | khoảng 10–20 cm một hàng | Kệ sâu hơn nên dùng bậc thang kệ hoặc khay xoay |
| Hộp thực phẩm khô, đồ hộp | khoảng 30–40 cm | Xếp theo hàng dọc, cùng loại một hàng |
| Chăn màn, gối đã gấp | khoảng 45–60 cm | Tuỳ khổ chăn và cách gấp |
| Hộp lưu trữ có nắp | Bằng chiều sâu hộp cộng khoảng 2–3 cm | Mua hộp sau khi biết chiều sâu kệ |
| Dụng cụ sửa chữa, hộp đồ nghề | khoảng 30–40 cm | Đồ nặng, đặt đợt thấp |
Chiều sâu ở đây là chiều sâu dùng được bên trong, không tính tấm lưng kệ và phần cách tường. Kệ đặt sát tường có phào chân tường sẽ bị đẩy ra thêm khoảng 1–1,5 cm.
Vì sao kệ quá sâu lại chứa kém hơn
Một đợt kệ là một mặt phẳng; đồ đặt trên đó chỉ hữu ích khi nhìn thấy được và lấy ra được mà không phải dời món khác. Khi kệ sâu gấp đôi đồ, đồ xếp hai hàng: hàng trước che kín hàng sau. Người dùng chỉ nhìn thấy hàng trước, nên mua trùng thứ đã có ở hàng sau, và chai lọ ở hàng sau quá hạn mà không ai biết.
Ví dụ giả định: một tủ bếp sâu 50 cm dùng để chai dầu ăn, nước mắm, lọ gia vị, mỗi thứ sâu khoảng 10 cm. Đợt đó chứa được năm hàng. Thực tế người dùng chỉ lấy thường xuyên hai hàng đầu; ba hàng sau, tức 30 cm, là vùng chết. Đặt hai đợt kệ nông 20 cm chồng lên nhau ở cùng chỗ, mỗi đợt một hai hàng, thì mọi lọ đều nhìn thấy.
Vùng chết phía sau còn là chỗ ẩm mốc và côn trùng ưa trú, vì ít khi được dọn và không khí ít lưu thông, nhất là khi kệ áp sát tường ngoài hay tường nhà tắm vào mùa nồm. Đồ để ở đó lâu ngày thường là thứ đầu tiên hỏng mà không ai hay, từ gói đồ khô bị ẩm tới hộp giấy bị mốc chân. Kệ nông hơn, nhìn thấy tận lưng kệ, cũng là kệ dễ lau dọn hơn.
Một mẹo kiểm tra nhanh: nếu chiều sâu kệ lớn hơn khoảng gấp rưỡi chiều sâu của món đồ, phần sau đã bắt đầu thành vùng khó lấy. Lúc đó, hoặc đổi sang đồ to hơn hợp với kệ, hoặc chia kệ thành “ngăn kéo” bằng hộp, khay, giỏ kéo ra được.
Tính chiều sâu kệ cho đồ nhà mình
Thay vì đọc một con số chung, làm năm bước sau cho từng nhóm đồ:
- Gom nhóm đồ định đặt lên kệ ra một chỗ, ví dụ toàn bộ giày dép đang dùng.
- Đo chiều sâu của món lớn nhất khi đặt theo cách bạn định đặt (giày dài theo chiều sâu, hay xếp chéo, hay đặt ngang).
- Cộng thêm khoảng 2–5 cm để đồ không thò ra mép kệ và có chỗ đưa tay.
- So với chiều sâu kệ đang có hoặc định mua. Nếu kệ sâu hơn khoảng gấp rưỡi, tính trước sẽ dùng hộp hay khay để kéo ra.
- Kiểm lối đi phía trước: chiều sâu kệ ăn trực tiếp vào lối, nên mỗi phân thừa của kệ là một phân mất của người đi.
Ví dụ giả định cho kệ giày: giày lớn nhất trong nhà dài 30 cm. Cộng 3 cm, kệ sâu khoảng 33 cm là vừa. Nếu lối vào chỉ chừa được kệ sâu 25 cm, có thể xếp giày chéo góc hoặc để gót ra ngoài một chút, hoặc dùng kệ giày dạng lật nghiêng; nhưng đó là đánh đổi về sự tiện lợi, không phải lời khuyên chung.
Kệ sâu thêm 15 cm lấy mất bao nhiêu chỗ của căn phòng
Chiều sâu kệ là chiều duy nhất ăn trực tiếp vào sàn đi lại, nên đáng tính bằng con số. Ví dụ giả định: một bức tường dài 2 m, đặt kệ sâu 40 cm thì chiếm 2 × 0,4 = 0,8 m² sàn; đặt kệ sâu 25 cm thì chiếm 2 × 0,25 = 0,5 m². Chênh 0,3 m², tương đương một dải sàn rộng 15 cm chạy suốt bức tường — đúng phần thường quyết định lối đi phía trước rộng 75 cm hay 90 cm.
Đổi lại, kệ sâu có diện tích mặt đợt lớn hơn. Kệ 2 m có năm đợt, sâu 40 cm, tổng mặt đợt là 2 × 0,4 × 5 = 4 m²; sâu 25 cm là 2 × 0,25 × 5 = 2,5 m². Trên giấy, kệ sâu hơn chứa nhiều hơn 1,5 m². Nhưng nếu đồ đặt lên chỉ sâu khoảng 20 cm, phần đợt thật sự dùng được ở cả hai kệ gần như bằng nhau, còn phần chênh lệch nằm ở phía sau, khuất và khó lấy.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải “kệ nào chứa nhiều hơn” mà là “đồ của mình sâu bao nhiêu”. Khi đồ nông, kệ nông vừa giữ lối đi vừa chứa gần như bằng. Khi đồ sâu thật, như chăn gấp hay thùng dụng cụ, kệ sâu mới phát huy, và khi đó nên đặt ở chỗ không nằm trên lối đi chính.
Một cách cân bằng hay dùng trong nhà chật là phối hai chiều sâu: phần dưới sâu hơn cho đồ to và nặng, phần trên nông hơn cho đồ nhỏ và nhẹ. Hình bậc này cũng giúp kệ vững hơn, vì trọng tâm thấp, và đầu người đi qua không va vào mép đợt trên.
Cứu những kệ đã lỡ quá sâu
Dùng hộp kéo ra như ngăn kéo. Đặt một hộp dài vừa chiều sâu kệ, đồ cùng nhóm vào chung một hộp. Muốn lấy món ở cuối, kéo cả hộp ra. Hộp có quai hoặc khe cầm phía trước sẽ dễ kéo hơn.
Bậc thang kệ cho chai lọ. Một bậc kệ nhỏ hai hoặc ba nấc làm hàng sau cao hơn hàng trước, nhìn thấy được nắp và nhãn. Hợp cho gia vị, thuốc thường dùng của người lớn, mỹ phẩm.
Khay xoay ở góc sâu. Ở góc tủ hoặc đợt sâu mà miệng hẹp, khay xoay đưa đồ phía sau ra trước chỉ bằng một vòng tay.
Chia trước để dùng, sau để dự trữ. Phía trước là đồ đang dùng, phía sau là đồ dự trữ cùng loại. Khi hết món phía trước, lấy món phía sau ra thay. Cách này giữ được thứ tự cũ trước, mới sau.
Thêm đợt phụ thay vì xếp chồng. Kệ sâu thường đi kèm khoảng cao thừa. Thêm một đợt phụ hoặc một kệ tầng con để đồ không phải chồng lên nhau cao quá, rồi mới tính chiều sâu.
Chiều sâu kệ và an toàn chống lật
Kệ nông và cao lật dễ hơn kệ sâu và thấp. Đây là lý do nhiều người ngại kệ nông. Thực tế, kệ nông vẫn an toàn nếu được neo vào tường đúng cách và đồ nặng để ở đợt thấp. Một kệ sách sâu 25 cm cao gần 2 m, không neo, đồ nặng ở trên, chỉ cần một đứa trẻ trèo lên là có thể đổ.
Với kệ treo tường, chiều sâu lại tác động theo kiểu khác: kệ càng sâu, đồ đặt càng xa tường, lực kéo bật ở chân vít phía trên càng lớn. Kệ treo sâu cần vít, tắc kê và giá đỡ chịu lực phù hợp với loại tường; tường gạch rỗng, tường thạch cao và tường bê tông dùng loại khác nhau. Chỗ nào chưa chắc thì nhờ thợ, đặc biệt khi định để sách hay đồ gốm trên kệ treo.
Một chi tiết nữa: kệ sâu thường được chất nặng hơn vì “còn chỗ”. Đợt kệ càng nặng càng dễ võng ở giữa; khoảng cách giữa các giá đỡ và độ dày đợt ván là chuyện kỹ thuật của kệ, không phải chuyện xếp đồ, nhưng khi thấy đợt kệ bắt đầu cong thì nên giảm tải ngay.
Những chỗ hay dùng sai chiều sâu trong nhà
Một số chỗ cất trong nhà Việt hay bị chọn chiều sâu theo thói quen thay vì theo đồ:
- Tủ âm tường dưới cầu thang thường rất sâu, có khi tới 80–90 cm; đồ để ở đây nên là thùng có bánh xe hoặc hộp kéo ra, không phải đồ nhỏ rời.
- Kệ gia vị cạnh bếp hay dùng kệ sâu bằng tủ bếp, khoảng 55–60 cm; một kệ chai lọ nông 10–15 cm gắn ở mặt trong cánh hoặc trên tường thường tiện hơn.
- Kệ giày ở lối vào nhà ống hay bị chọn quá sâu, ăn vào lối dắt xe máy; kệ khoảng 30–35 cm là đủ cho phần lớn giày người lớn.
- Kệ trong nhà tắm chỉ cần nông, khoảng 12–20 cm cho chai lọ; kệ sâu ở nhà tắm vừa vướng vừa đọng nước.
- Kệ sách trong phòng ngủ chọn sâu như tủ áo cho “đồng bộ” thì sách lọt thỏm, bụi đọng phía sau; kệ sâu khoảng 25 cm là đủ cho sách phổ thông.
- Gác lửng làm kho thường đặt kệ sâu sát mái thấp; đồ phía trong vừa sâu vừa thấp, phải bò vào lấy. Kệ nông dọc lối đi giữa gác, chỗ đứng thẳng được, dễ dùng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Kệ sách nên sâu bao nhiêu?
Với sách khổ phổ thông, khoảng 20–25 cm là đủ. Nếu nhà có nhiều sách khổ lớn, sách ảnh, album, dành riêng một hai đợt sâu khoảng 30–35 cm thay vì làm cả kệ sâu như vậy.
Kệ giày sâu bao nhiêu là đủ?
Giày người lớn thường dài khoảng 25–31 cm, nên kệ khoảng 30–35 cm là vừa. Đo đôi giày dài nhất trong nhà, cộng vài phân, rồi so với lối đi phía trước kệ.
Tủ bếp sâu 60 cm thì xếp gia vị thế nào?
Dùng hộp hoặc khay kéo ra theo chiều sâu, bậc thang kệ để hàng sau cao hơn, hoặc khay xoay ở góc. Cũng có thể dời gia vị dùng hằng ngày sang một kệ nông riêng gần bếp nấu.
Mua hộp đựng đồ trước hay đo kệ trước?
Đo kệ trước. Chiều sâu hộp nên nhỏ hơn chiều sâu dùng được của kệ khoảng 2–3 cm, chiều cao hộp nhỏ hơn khoảng cách đợt vài phân để rút ra được. Mua hộp trước rồi mới tìm chỗ đặt thường dẫn tới hộp thò ra mép kệ hoặc lọt thỏm.
Kệ nông có dễ đổ hơn kệ sâu không?
Kệ nông và cao có trọng tâm dễ lệch hơn, nên cần neo vào tường và để đồ nặng ở đợt thấp. Khi làm đúng hai việc này, kệ nông vẫn an toàn và giữ được lối đi rộng hơn.
Chăn màn nên cất trên kệ sâu bao nhiêu?
Chăn gấp thường cần khoảng 45–60 cm tuỳ khổ và cách gấp. Nếu kệ nông hơn, có thể cuộn chăn hoặc cho vào túi vải đứng, nhưng tránh túi kín hơi khi chăn chưa thật khô.