Để nhà rung lắc mà đồ không rơi vào người, hãy bắt đầu từ chỗ ngủ: không treo hay đặt vật nặng, vật kính phía trên và sát đầu giường; kệ cao bắt vít vào tường; cửa tủ đựng đồ dễ vỡ có chốt; kệ mở có gờ chắn ở mép trước. Trước mùa bão, đưa đồ rời ở ban công, sân thượng vào trong hoặc buộc chặt, và khi nâng đồ tránh ngập thì đưa lên tầng trên chứ không chất lên nóc tủ.
Phần lớn nhà ở Việt Nam ít khi gặp động đất mạnh, nhưng rung lắc thì gặp thường hơn ta nghĩ: công trình bên cạnh ép cọc, xe tải nặng chạy sát nhà, cửa đóng sầm vì gió giật mùa bão. Bài này nêu những nguyên tắc chung về cách xếp và cố định đồ để những rung lắc đó không thành tai nạn, không thay cho hướng dẫn của cơ quan phòng chống thiên tai địa phương.
Nhà ở Việt Nam có cần lo chuyện rung lắc khi xếp đồ
Phần lớn lãnh thổ Việt Nam không nằm trên vùng động đất mạnh, nhưng một số khu vực như miền núi phía Bắc và vùng Kon Plông (trước thuộc Kon Tum, nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi sau sắp xếp hành chính) từng ghi nhận các trận động đất nhỏ, người dân cảm nhận được rung lắc. Nhà cao tầng ở thành phố lớn đôi khi cũng rung nhẹ khi có động đất ở nước láng giềng. Những rung lắc này hiếm khi làm hỏng kết cấu, nhưng đủ để làm rơi đồ đặt hớ hênh.
Nguồn rung thường gặp hơn là đời sống đô thị. Nhà ống liền vách với công trình đang ép cọc, khoan cọc nhồi, phá dỡ có thể rung theo nhịp nhiều tuần liền; khung ảnh nhích dần ra khỏi đinh, bình hoa trên kệ trượt từng chút về mép. Xe tải nặng chạy qua con đường sát nhà cũng tạo những cú rung ngắn lặp đi lặp lại.
Mùa bão thêm một kiểu lực khác: gió giật mạnh làm cửa sổ, cửa ban công đập sầm, tường rung, đồ treo trên vách va vào nhau. Chung quy lại, cách xếp đồ để chống rung lắc không chỉ dành cho vùng động đất mà là một lớp an toàn hợp với hầu hết nhà ở.
Phòng ngủ trước tiên: không gì nặng trên đầu giường
Kệ treo phía trên giường. Kệ gỗ treo trên đầu giường đựng sách, khung ảnh, đồ trang trí là kiểu bố trí rất phổ biến và cũng rủi ro nhất, vì người nằm ngủ không phản ứng kịp. Nếu giữ kệ, chỉ để đồ mềm, nhẹ; tốt hơn là dời kệ sang tường khác.
Khung ảnh kính, gương lớn, tranh nặng. Treo đồ kính trên đầu giường thì khi rơi không chỉ va đập mà còn vỡ kính lên người. Chuyển sang tường đối diện, hoặc thay kính bằng mặt mica, khung nhẹ.
Tủ cao đứng sát cạnh giường. Tủ quần áo, tủ sách cao đặt cạnh giường nếu lật sẽ đổ thẳng xuống chỗ nằm. Bắt vít tủ vào tường, hoặc xoay vị trí để nếu đổ thì không đổ vào giường.
Đèn treo, quạt trần ngay trên gối. Phần này thuộc lắp đặt điện, nên nhờ thợ kiểm móc treo chắc chắn. Về phía cất đồ, không treo thêm đồ trang trí, giỏ, chậu cây lên những móc này.
Đồ trên đầu tủ đầu giường. Cốc thuỷ tinh, đèn ngủ chân gốm, chai nước dễ đổ và vỡ. Chọn đồ nhẹ, đế rộng, không để vật sắc nhọn ở đây.
Giữ đồ trên kệ và trong tủ khỏi trượt, rơi
Sau phòng ngủ, đến lượt những chỗ chứa nhiều đồ dễ vỡ: tủ bếp, kệ bát đĩa, tủ trưng bày, kệ sách. Mỗi loại có cách giữ riêng, phần lớn không tốn kém.
| Đồ hoặc vị trí | Rủi ro khi rung | Cách giữ |
|---|---|---|
| Tủ bếp treo đựng bát đĩa | Cửa tủ bật mở, bát đĩa đổ ra | Chốt cửa tủ loại tự gài, như chốt trẻ em |
| Kệ mở đựng chai lọ, gia vị | Chai trượt ra mép rồi rơi | Gờ chắn thấp hoặc thanh ngang ở mép trước |
| Kệ sách cao | Sách đổ hàng loạt, kệ ngả | Bắt vít kệ, sách nặng ở tầng dưới, không để sách trên đỉnh kệ |
| Tủ trưng bày kính | Đồ sứ đổ vào cửa kính | Đồ nặng xuống tầng dưới, miếng đệm chống trượt dưới từng món |
| Tivi trên kệ thấp | Tivi ngả về phía trước | Dây đai nối mặt sau tivi với tường hoặc kệ |
| Bể cá, bình nước lớn | Đổ, nước tràn, vỡ kính | Đặt thấp, trên mặt phẳng chắc, không ở mép kệ |
Miếng đệm cao su chống trượt, loại dùng lót đáy đồ trang trí, là vật tư rẻ và dễ dùng cho đồ nhỏ. Với đồ lớn hơn, giải pháp chắc chắn vẫn là đặt thấp và dùng dây đai.
Treo đồ lên tường cho chắc: bốn bước
Nhiều đồ rơi khi rung không phải vì đồ nặng mà vì móc treo sai. Đinh đóng tạm, móc dán cho vật nặng, một móc cho khung ảnh to là những điểm yếu hay gặp.
- Xác định loại tường như khi bắt kệ: tường gạch, bê tông giữ vít tốt; vách thạch cao, vách gỗ cần phụ kiện riêng hoặc bắt vào khung xương.
- Dùng móc, vít có ghi tải phù hợp với đồ, chừa dư. Móc dán chỉ dùng cho đồ nhẹ, không dùng cho gương, khung kính lớn, kệ.
- Khung ảnh và tranh lớn treo bằng hai điểm thay vì một, để khi rung khung không xoay và tuột khỏi móc.
- Sau khi treo, đẩy nhẹ đồ sang hai bên và lên trên. Đồ nhấc ra khỏi móc dễ dàng thì cần loại móc có ngàm khoá hoặc dây treo kín.
Nhà ở cạnh công trình đang thi công nên kiểm đồ treo mỗi tuần trong thời gian đó, vì rung lặp lại làm vít và đinh lỏng dần.
Gác lửng, kho đồ, gầm cầu thang: chồng thùng sao cho rung không đổ
Những chỗ chứa nhiều thùng nhất trong nhà thường là gác lửng, phòng kho nhỏ và gầm cầu thang. Ở đây đồ hay được chồng cao để tận dụng chiều đứng, và chồng thùng cao là thứ dễ đổ nhất khi rung. Thùng trên cùng trượt khỏi thùng dưới, kéo cả chồng ngả theo, và nếu chồng nằm cạnh lối đi thì lối đó bị chặn.
Nguyên tắc là chồng thấp, chồng đều, thùng cùng cỡ, thùng nặng nằm dưới. Chồng thùng tựa vào tường hoặc vào kệ đã bắt vít thay vì đứng giữa phòng. Thùng nhựa có nắp khớp với đáy thùng trên giữ nhau tốt hơn thùng carton mềm. Không chồng thùng cao hơn lan can gác lửng, vì khi đổ đồ sẽ rơi xuống tầng dưới.
Lối từ chỗ ngủ ra cầu thang cần được tính như vùng không chồng thùng. Nếu gác lửng là chỗ ngủ của con hay người giúp việc, chồng thùng ở phía xa đầu giường và xa lối xuống. Sau mỗi đợt rung rõ, nhìn lại các chồng thùng xem có lệch không trước khi đi ngang qua.
Đồ dễ vỡ và chất lỏng: đừng để chúng đổ chồng lên nhau
Chai lọ hoá chất không đặt trên kệ cao. Khi rơi, chai vỡ làm hoá chất văng ra sàn và lên đồ khác. Chai lọ để ở tầng thấp, trong khay có thành, đứng thẳng, nắp vặn chặt.
Đồ thuỷ tinh không xếp sát nhau trên kệ mở. Ly, lọ thuỷ tinh đặt sát nhau dễ va vào nhau khi rung. Để trong tủ có cánh, lót miếng đệm chống trượt, hoặc chia ngăn.
Không đặt dầu ăn, nước mắm dự trữ phía trên đồ khô. Một can dầu đổ xuống làm hỏng cả ngăn gạo, giấy, vải. Chất lỏng luôn ở dưới, đồ khô ở trên.
Bình gas, can xăng không đặt cạnh kệ cao. Đồ rơi đập vào van bình hoặc làm đổ can là thêm một nguy cơ ngoài va đập. Những món này cần chỗ riêng, thấp và thoáng.
Đồ cần dùng ngay sau rung để ở chỗ không bị đồ khác đổ đè. Đèn pin, dép, bộ sơ cứu, chìa khoá cửa nên ở vị trí thấp, cố định, không nằm dưới kệ chai lọ. Sau rung lắc sàn có thể đầy mảnh vỡ, và đó là lúc bạn cần những thứ này trước tiên.
Trước mùa bão: đồ ở ban công, sân thượng và tầng trệt
Gió bão biến đồ rời ngoài trời thành vật bay, còn mưa lớn có thể làm ngập tầng trệt. Vài ngày trước khi bão vào, theo dõi bản tin của cơ quan khí tượng và làm những việc sau với đồ đạc.
- Đưa vào trong nhà chậu cây nhỏ, giá phơi, ghế nhựa, thùng rác, tấm bạt, đồ treo trên lan can. Chậu lớn không mang vào được thì đặt nằm hoặc chằng buộc vào chỗ chắc.
- Tấm tôn, tấm nhựa, ván gỗ để rời trên sân thượng cần cất vào trong hoặc chằng chặt; đây là những vật bay nguy hiểm.
- Đồ mang vào không chất chắn cửa ban công, cầu thang và lối ra; xếp dọc tường phòng, đồ nặng ở dưới.
- Với nhà có nguy cơ ngập, nâng đồ quý, giấy tờ, thiết bị điện ở tầng trệt lên tầng trên. Không chất chồng lên nóc tủ hay kệ cao ở tầng trệt, vì đó là đồ nặng trên cao đúng lúc nhà đang chịu gió.
- Bình gas, can xăng, hoá chất không để ở chỗ nước có thể cuốn trôi hay ngâm vào.
Chằng chống mái, cửa kính và cây xanh là phần việc của nhà cửa chứ không của cất đồ, nên làm theo hướng dẫn phòng chống bão của địa phương.
Khi đang rung lắc hay gió giật mạnh, và sau đó
Tránh xa kệ cao, tủ, cửa kính. Khi cảm thấy nhà rung rõ, các hướng dẫn phổ biến về động đất khuyên cúi thấp, che đầu và cổ, bám vào vật chắc như gầm bàn khoẻ, tránh xa cửa kính và đồ có thể đổ. Không chạy cầu thang khi đang rung.
Trong bão, ở phòng ít cửa kính. Chọn phòng ở giữa nhà, xa cửa sổ lớn, không ngồi dưới kệ treo hay đồ treo trên tường.
Mở tủ cẩn thận sau rung. Đồ trong tủ có thể đã xô lệch và tựa vào cửa. Mở hé, đưa tay đỡ trước rồi mới mở hẳn.
Kiểm lại kệ, vít, móc treo. Sau mỗi đợt rung rõ hoặc sau bão, lay thử kệ cao, xem vít tường có tuột, khung ảnh có lệch không. Thấy vết nứt mới trên tường, trần, nên nhờ kỹ sư hoặc thợ có chuyên môn xem.
Có người bị thương hay cháy. Gọi 115 khi có người bị thương, 114 khi có cháy hoặc người mắc kẹt. Không dùng thang máy sau rung khi chưa được kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ở thành phố có cần chốt cửa tủ bếp chống rung không?
Không bắt buộc, nhưng chốt cửa tủ bếp là việc nhỏ, rẻ và có lợi kép: chống cửa bật mở khi rung, đồng thời chặn trẻ nhỏ lục tủ. Nếu nhà sát công trình thi công hay có trẻ, chốt cửa tủ bếp treo đựng bát đĩa là việc nên làm.
Có nên treo gương lớn trong phòng ngủ không?
Gương lớn có thể treo, miễn không ở trên đầu giường và được bắt chắc vào tường đặc bằng phụ kiện đủ tải. Gương đứng tựa tường thì cần dây giữ phía trên. Phòng ngủ trẻ nhỏ nên ưu tiên gương nhẹ, không viền kính sắc.
Đồ trên ban công nên buộc hay mang vào nhà khi có bão?
Đồ nhẹ, nhỏ nên mang vào vì buộc không chắc thì dễ tuột. Đồ lớn không mang vào được thì đặt nằm, dồn vào góc khuất gió và chằng vào điểm chắc chắn. Tránh để đồ trên lan can hay sát mép ban công.
Nhà cạnh công trình đang ép cọc thì cần làm gì với đồ đạc?
Trong thời gian thi công, hạ đồ dễ vỡ khỏi kệ cao, kiểm đồ treo tường hằng tuần, chốt cửa tủ đựng bát đĩa. Nếu thấy tường nứt, cửa kẹt hay sàn lún, nên chụp ảnh ghi ngày và trao đổi với bên thi công, chính quyền địa phương.
Có cần chuẩn bị đồ riêng cho rung lắc không?
Một chiếc đèn pin, đôi dép đặt cạnh giường đủ dùng cho nhiều tình huống mất điện, rung lắc hay mảnh vỡ trên sàn. Những thứ này nên ở chỗ cố định, không nằm sâu trong thùng đồ trên gác.
Kệ đã bắt vít có cần gờ chắn nữa không?
Bắt vít giữ kệ không lật, còn gờ chắn giữ đồ trên kệ không trượt ra. Hai việc bổ sung cho nhau. Kệ chứa sách, thùng nặng thì bắt vít là chính; kệ chứa chai lọ, đồ sứ nhỏ thì gờ chắn có ích hơn.