Nhà ở không nên trữ xăng; sơn dầu, dầu hoả, xăng thơm, dung môi pha sơn, keo dán còn thừa thì giữ trong bao bì gốc, đậy chặt, cất ở chỗ thoáng mát, xa nguồn lửa và tia điện, ngoài tầm trẻ, và chỉ giữ lượng thật sự sẽ dùng. Hơi của những chất này nặng hơn không khí, có thể lan dọc sàn tới bếp hay ổ điện cách đó vài mét rồi bắt lửa ngược về chỗ cất.
Nhiều gia đình có thói quen để dành một chai xăng cho xe máy, vài hộp sơn dở sau lần sơn nhà, can dầu cho đèn bão mùa mưa. Bài này đi qua từng nhóm chất dễ cháy hay gặp trong nhà Việt, cách cất phần còn lại, mối nguy ít ai biết của giẻ lau dính sơn, và cách bỏ đồ thừa không đổ xuống cống.
Vì sao xăng và dung môi trong nhà nguy hiểm hơn bạn nghĩ
Chất lỏng dễ cháy không cháy ở dạng lỏng mà cháy ở phần hơi bốc lên. Xăng bay hơi rất nhanh ngay ở nhiệt độ phòng, nên chai xăng nắp vặn không chặt trong góc nhà luôn toả ra một lớp hơi vô hình. Hơi này nặng hơn không khí, chảy là là trên sàn như nước, và có thể gặp tia lửa ở một chỗ khá xa nơi để chai: bếp gas, công tắc, quạt điện, bình nóng lạnh, điếu thuốc.
Dung môi pha sơn, xăng thơm, cồn, keo dán gốc dung môi cũng có cơ chế tương tự ở các mức khác nhau. Trong một căn nhà ống kín cửa, hơi có thể tích lại ở tầng trệt, gầm cầu thang, kho đồ, tức là đúng những chỗ người ta hay đặt can chai.
Ngoài cháy, hơi dung môi còn gây đau đầu, chóng mặt khi hít lâu trong không gian kín. Trẻ nhỏ có thể uống nhầm nếu chất lỏng được rót sang chai nước, một nguyên nhân ngộ độc mà các tài liệu an toàn gia đình hay nhắc. Vì những lý do đó, câu trả lời ngắn nhất là: không trữ những gì không cần, phần cần thì cất đúng.
Thói quen để dành xăng chai cho xe máy
Vì sao người ta để dành. Sợ hết xăng giữa đường, cây xăng xa, mùa mưa ngập không ra được đường. Lý do đều thực tế, nhưng cách giữ thường là chai nhựa nước uống cũ, đặt ở chân cầu thang hay cạnh xe trong nhà.
Rủi ro của chai nhựa. Chai nước uống không được làm để đựng xăng, nắp không kín hơi, nhựa có thể bị xăng làm mềm theo thời gian. Chai trông giống đồ uống, trẻ hoặc người lớn tuổi dễ cầm nhầm.
Rủi ro của vị trí. Tầng trệt nhà ống vừa là chỗ để xe, vừa là lối thoát, vừa thường có ổ cắm sạc. Đặt xăng ở đây là đặt nhiên liệu ngay đường thoát duy nhất.
Cách thay thế. Đổ đầy bình xăng xe khi đi qua cây xăng thay vì giữ xăng chai. Với nhu cầu thật sự như máy phát điện, máy bơm, dùng can chuyên dụng có nắp kín, cất ngoài khu ở, lượng nhỏ, và hỏi cơ quan phòng cháy địa phương nếu không chắc.
Các chất dễ cháy hay có trong nhà và cách cất
Không phải nhà nào cũng có đủ các chất dưới đây, nhưng sau mỗi lần sửa nhà, sơn lại cửa hay làm đồ thủ công, danh sách thường dài hơn bạn tưởng.
| Chất | Hay dùng để | Rủi ro chính | Cách cất |
|---|---|---|---|
| Xăng | Xe máy, máy phát, máy cắt cỏ | Bay hơi nhanh, bắt lửa từ xa | Không trữ trong nhà ở; nếu bắt buộc thì can chuyên dụng, lượng nhỏ, ngoài khu ở |
| Dầu hoả | Đèn bão, bếp dầu, tẩy vết bẩn | Cháy, ngộ độc nếu uống nhầm | Can gốc có nắp, chỗ thoáng mát, ngoài tầm trẻ |
| Sơn dầu, sơn gốc dung môi | Sơn cửa sắt, đồ gỗ | Hơi dễ cháy, hộp hở làm sơn khô | Đậy kín, để đứng, xa nguồn nhiệt |
| Dung môi pha sơn, xăng thơm | Pha sơn, rửa cọ, tẩy keo | Rất dễ bay hơi và cháy | Lượng ít nhất có thể, chai gốc, khu riêng |
| Cồn công nghiệp, cồn khô | Lẩu, hâm nóng, lau chùi | Lửa cồn khó thấy ban ngày | Chai gốc đậy chặt, xa bếp và than |
| Keo dán gốc dung môi | Dán giày, dán gỗ | Hơi dễ cháy, gây đau đầu | Tuýp đậy kín, hộp riêng |
| Sơn nước gốc nước | Sơn tường | Ít cháy hơn nhưng dễ hỏng khi nắng nóng | Đậy kín, chỗ mát, đánh dấu màu và phòng đã sơn |
Nguyên tắc chung khi đọc bảng: chất nào ghi "dễ bay hơi" hoặc "dễ cháy" trên nhãn thì luôn ở chỗ thoáng, xa nhiệt và tách khỏi khu ngủ. Đọc thêm cảnh báo trên bao bì vì mỗi sản phẩm có khuyến cáo riêng.
Cất phần còn thừa: sáu nguyên tắc cho kho nhỏ trong nhà
Khi đã giữ lại một ít sơn hay dầu, bạn cần sắp chúng như một khu riêng, không lẫn với đồ khô, đồ ăn hay đồ của trẻ.
- Giữ trong bao bì gốc còn nhãn. Không san sang chai nước, hũ thuỷ tinh hay can không có ghi chú.
- Đậy chặt nắp sau mỗi lần dùng. Với hộp sơn, lau sạch miệng hộp trước khi đậy để nắp khít.
- Chọn chỗ thoáng, râm mát, nền phẳng: góc ngoài trời có mái che, kho riêng tách khỏi phòng ở, hoặc tủ có lỗ thông gió. Không để trong phòng ngủ, gầm cầu thang, cạnh bếp.
- Để ở tầng thấp của kệ, chai lọ đứng thẳng, đặt trên khay hứng để nếu rò thì không chảy lan.
- Tách khỏi bình gas, pin, bình xịt và đồ dễ cháy dạng khô như giấy, vải vụn.
- Ghi danh sách những gì đang cất, dán ở mặt trong cửa tủ. Mỗi lần dọn nhà, rà danh sách và bỏ những gì đã khô, đã hỏng hoặc không còn dùng.
Khu này nên có khoá hoặc ở vị trí trẻ không tự vào được. Nếu nhà không có chỗ nào thoả các điều trên, đó là dấu hiệu nên giảm lượng đang giữ.
Giẻ lau dính sơn dầu: mối nguy tự bốc nóng ít ai biết
Một số loại dầu và sơn gốc dầu khô dần nhờ phản ứng với ôxy trong không khí, và phản ứng này sinh nhiệt. Khi giẻ lau thấm loại dầu này bị vo thành cục hoặc dồn vào thùng rác kín, nhiệt không thoát ra được, tích dần lên. Trong một số điều kiện, đống giẻ có thể tự nóng tới mức bốc cháy mà không cần ai châm lửa. Đây là hiện tượng được các tài liệu phòng cháy nhắc đến, đặc biệt với dầu lau gỗ và sơn gốc dầu.
Cách xử lý giẻ sau khi sơn, đánh dầu đồ gỗ là trải giẻ phẳng ra ở ngoài trời cho khô hẳn, xa nhà và vật dễ cháy, hoặc ngâm trong một thùng kim loại có nước rồi đậy nắp, sau đó bỏ theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm. Không vo giẻ nhét vào túi ni lông rồi đặt trong góc kho.
Cọ, con lăn dính dung môi cũng nên rửa và để khô ở ngoài trời. Nước rửa cọ chứa dung môi không đổ vào bồn rửa hay cống vì vừa ô nhiễm vừa có thể tích hơi trong đường ống.
Máy phát điện, máy bơm, máy cắt cỏ chạy xăng
Không chạy máy trong nhà hay chỗ kín. Khí thải động cơ có khí CO không màu, không mùi, có thể gây ngộ độc nặng. Máy chạy xăng chỉ đặt ở ngoài trời, xa cửa sổ, cửa ra vào, không trong nhà để xe đóng cửa.
Châm xăng khi máy đã nguội. Đổ xăng vào máy còn nóng là nguyên nhân cháy hay gặp. Tắt máy, chờ nguội rồi mới châm, châm ở ngoài trời.
Cất máy theo hướng dẫn nhà sản xuất. Máy cất lâu ngày có thể cần xả bớt xăng hoặc dùng hết xăng trong bình, tuỳ loại. Đọc hướng dẫn đi kèm hoặc hỏi nơi sửa máy.
Can xăng cho máy. Dùng can chuyên dụng, lượng vừa đủ một hai lần chạy, cất ngoài khu ở, xa nguồn lửa, không cạnh máy đang nóng. Ghi ngày mua lên can, xăng để lâu có thể biến chất và làm máy khó nổ.
Kê máy ở đâu khi không dùng. Máy còn xăng trong bình vẫn là một nguồn hơi dễ cháy. Không kê máy phát ở gầm cầu thang, trong phòng ngủ hay chỗ để xe đóng kín; chọn góc thoáng ngoài khu ở, có mái che mưa.
Bật lửa, cồn khô, than và nhiên liệu cho bếp nướng
Ngoài những can chai lớn, nhà còn rất nhiều nhiên liệu nhỏ nằm rải rác: hộp cồn khô dùng cho nồi lẩu, túi than hoa còn dở sau bữa nướng, viên mồi lửa, bật lửa ga, diêm. Chúng thường được cất tiện tay cạnh bếp, trong ngăn kéo chung với dao kéo hoặc trong thùng đồ dã ngoại.
Gom những món này về một hộp riêng có nắp, đặt xa bếp và ngoài tầm trẻ. Bật lửa và diêm đặc biệt hấp dẫn với trẻ đang tò mò, nên không để trên bàn hay ngăn kéo thấp. Cồn khô cần đậy nắp kín, vì để hở sẽ bay hơi và hơi dễ bắt lửa.
Than hoa nên để trong túi kín hoặc thùng có nắp ở chỗ khô. Than còn nóng sau bữa nướng tuyệt đối không đổ vào túi, thùng giấy hay mang vào nhà; dập tắt hẳn bằng nước hoặc để nguội hoàn toàn ngoài trời. Không đốt than trong phòng kín để sưởi hay nấu, vì khí CO có thể gây ngộ độc nặng.
Bỏ phần thừa cho đúng: không đổ cống, không đốt
Sau mỗi lần sửa nhà, rất dễ để lại một loạt hộp sơn, chai dung môi. Thay vì giữ "phòng khi", bạn có thể xử lý như sau.
- Mua vừa đủ: đo diện tích, hỏi người bán định mức, mua thiếu thì mua thêm sau, thay vì mua dư một thùng.
- Sơn còn dùng được có thể cho hàng xóm, người quen đang sửa nhà, hoặc giữ một hộp nhỏ để sơn dặm, ghi rõ màu và phòng.
- Sơn nước đã khô cứng trong hộp thường được xử lý dễ hơn sơn lỏng; với phần lỏng, nên hỏi đơn vị thu gom rác địa phương cách bỏ.
- Dung môi, xăng, dầu thừa không đổ xuống cống, xuống đất hay vào thùng rác sinh hoạt. Hỏi ban quản lý, tổ dân phố hoặc chính quyền địa phương về điểm thu gom chất thải nguy hại hộ gia đình.
- Không đốt bao bì còn dính dung môi hay sơn cùng rác vườn.
Mỗi lần bỏ được một chai dung môi không dùng tới là bớt một nguồn cháy trong nhà, và bớt một món chiếm chỗ ở kho vốn đã chật.
Câu hỏi thường gặp
Mua xăng bằng can ở cây xăng có được không?
Việc bán xăng vào can, chai có thể bị giới hạn theo quy định và theo từng cửa hàng; bạn nên hỏi tại cây xăng. Nếu cần xăng cho máy móc, dùng can chuyên dụng chứ không dùng chai nước. Dù mua được, nhà ở vẫn không phải chỗ để trữ xăng lâu dài.
Sơn thừa để được bao lâu?
Tuỳ loại sơn và cách bảo quản, sơn đậy kín để chỗ mát có thể dùng được một thời gian, nhưng sẽ dần lắng, vón hoặc khô. Xem hạn trên hộp nếu có. Khi mở ra thấy sơn đông cứng, có mùi lạ hoặc không khuấy đều được nữa, đó là lúc bỏ.
Có thể cất sơn và dung môi trên ban công không?
Ban công thoáng, có mái che, không bị nắng chiếu trực tiếp là chỗ tương đối hợp, miễn đồ không chắn lối ra, không đặt cạnh bình gas hay chỗ sạc xe, và có khoá hoặc ngoài tầm trẻ. Ban công nắng gắt cả chiều thì không hợp.
Ngửi thấy mùi xăng trong nhà thì làm gì?
Không bật, tắt điện, không dùng lửa. Mở cửa cho thông gió, tìm nguồn rò nếu an toàn, đưa chai can rò ra ngoài trời. Nếu mùi nồng, lan rộng hoặc không xác định được nguồn, đưa mọi người ra ngoài và gọi 114.
Dầu hoả cho đèn bão mùa mưa nên giữ bao nhiêu?
Chỉ nên giữ lượng đủ cho vài đêm mất điện, trong can gốc đậy kín, cất chỗ thoáng ngoài tầm trẻ. Nhiều nhà hiện chuyển sang đèn sạc hoặc đèn pin để bớt phải giữ nhiên liệu lỏng; đèn dầu khi dùng phải để xa rèm, giấy và không để qua đêm khi ngủ.
Trẻ uống nhầm dầu hoả hoặc dung môi thì xử lý sao?
Đây là tình huống cấp cứu: gọi 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay, mang theo chai đựng. Không tự gây nôn vì chất lỏng có thể đi vào phổi. Để phòng, không bao giờ rót những chất này sang chai nước uống.