RongRai.comRộng Rãi
Buông bỏ đồ cũ

Pin, bóng đèn, thuốc hết hạn, sơn thừa: bỏ đồ không được vứt chung rác

Pin phồng, bóng huỳnh quang, nhiệt kế thuỷ ngân vỡ, thuốc thừa, sơn và dung môi, điện thoại cũ: gom riêng, xử lý an toàn và xoá dữ liệu trước khi bỏ.

Close view of hands taping the ends of used batteries and placing them into a lidded glass jar on a balcony table in Ho Chi Minh City, plain background, soft daylight

Khi dọn nhà, luôn có một nhóm đồ nhỏ nhưng không nên đi chung túi rác: pin, bóng đèn huỳnh quang, nhiệt kế thuỷ ngân, thuốc hết hạn, sơn và dung môi thừa, bình gas mini, điện thoại và máy tính cũ. Chúng có thể gây cháy trong xe rác, làm người thu gom bị thương, rò chất độc ra đất và nước, hoặc làm lộ dữ liệu cá nhân của bạn.

Bài này không thay hướng dẫn của địa phương, vì cách thu gom chất thải nguy hại từ hộ gia đình ở Việt Nam khác nhau giữa các nơi và còn đang hoàn thiện. Bài đưa ra nguyên tắc gom giữ an toàn trong nhà trong lúc chờ, cách xử lý từng nhóm, và câu hỏi nên đặt với tổ dân phố, ban quản lý hay cửa hàng bán thiết bị để tìm điểm nhận phù hợp.

Vì sao những món này không đi chung túi rác

Rác sinh hoạt trong túi bị nén, va đập, đôi khi bị cán trong xe ép rác. Một viên pin sạc lithium bị đâm thủng hoặc chập hai cực trong hoàn cảnh đó có thể phát nhiệt và bốc cháy. Nhiều đơn vị thu gom ở các nước đã ghi nhận cháy xe rác và cháy bãi phân loại do pin; ở ta thông tin chính thức còn ít, nhưng cơ chế vật lý thì như nhau.

Bóng đèn huỳnh quang, bóng compact và nhiệt kế thuỷ ngân chứa một lượng nhỏ thuỷ ngân. Vỡ trong túi rác, thuỷ ngân bay hơi và phát tán ra môi trường, người thu gom phải tiếp xúc trực tiếp. Sơn, dung môi, dầu nhớt đổ xuống cống thì đi thẳng ra kênh rạch. Thuốc bỏ lẫn rác có thể bị trẻ con hay vật nuôi nhặt được.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn có quy định về chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình, theo hướng phải tách riêng và chuyển cho đơn vị có chức năng. Việc tổ chức điểm thu gom cụ thể phụ thuộc từng địa phương. Vì vậy cách an toàn nhất là gom riêng trong nhà, cất đúng cách, rồi hỏi điểm nhận chứ không bỏ lẫn.

Nhóm đồ cần gom riêng và cách giữ trong lúc chờ

Bảng dưới gom các nhóm hay gặp khi dọn nhà. Cột cuối là gợi ý nơi nên hỏi; tình hình thực tế ở mỗi nơi một khác.

NhómRủi ro chínhGiữ trong nhà thế nàoHỏi ở đâu
Pin tiểu, pin cúc áo, pin sạcChập cháy, rò rỉ, trẻ nuốt pin cúc áoDán băng dính hai cực, để lọ kín, xa nhiệt, xa tầm trẻĐiểm thu hồi pin ở cửa hàng, siêu thị, trường học; tổ dân phố
Bóng đèn huỳnh quang, compactThuỷ ngân khi vỡGiữ nguyên, bọc giấy, đặt trong hộp cứngĐơn vị thu gom chất thải nguy hại, ban quản lý
Nhiệt kế thuỷ ngânThuỷ ngân khi vỡThay bằng nhiệt kế điện tử, cất cái cũ trong lọ kínNhư trên, hoặc hỏi trạm y tế
Thuốc hết hạn, thuốc thừaTrẻ uống nhầm, lạm dụng, ô nhiễmĐể nguyên vỏ trong hộp có khoá hoặc nơi caoHỏi nhà thuốc, trạm y tế xem có nhận lại không
Sơn, dung môi, keo, dầu nhớtCháy, độc khi hít, ô nhiễm nướcĐậy kín, để nơi thoáng, xa lửa, không để trong phòng ngủĐơn vị thu gom chất thải nguy hại
Bình gas mini, bình xịtNổ khi gặp nhiệt hoặc bị épDùng hết, không đục, không đốt, để nơi mátHỏi nơi bán, đơn vị thu gom
Điện thoại, máy tính, đồ điện tửPin bên trong, kim loại nặng, lộ dữ liệuXoá dữ liệu, tháo pin rời nếu đượcChương trình thu hồi của hãng, cửa hàng điện máy

Nếu sau khi hỏi mà khu vực chưa có điểm nhận nào, cứ giữ gom riêng trong hộp kín, đặt chỗ an toàn và hỏi lại sau một thời gian. Gom đúng cách trong nhà vẫn tốt hơn bỏ lẫn.

Pin và thiết bị có pin sạc

Dán băng dính hai cực. Với pin cục, pin sạc rời, dán băng dính cách điện lên hai đầu hoặc bọc từng viên trong túi nhỏ trước khi cho vào lọ gom. Việc này ngăn các viên pin chạm nhau gây chập.

Pin cúc áo là ưu tiên số một. Pin cúc áo trong đồng hồ, điều khiển, cân điện tử rất nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải. Gom ngay vào lọ có nắp vặn, đặt nơi cao. Nếu nghi trẻ nuốt pin, đưa đi cấp cứu ngay và gọi 115, không chờ triệu chứng.

Pin phồng là pin đang hỏng. Điện thoại, máy tính bảng, sạc dự phòng có vỏ bị cong, phồng thì ngừng sạc, không ấn, không đâm, đặt trên bề mặt không cháy như nền gạch, xa đồ dễ cháy, rồi mang đến nơi sửa chữa hoặc điểm thu hồi sớm.

Không tự tháo pin dán chết. Nhiều thiết bị có pin dán keo bên trong. Cạy ra có thể làm thủng pin. Giữ nguyên thiết bị và đưa vào kênh thu hồi đồ điện tử.

Không cất lọ pin cạnh bếp hay cửa sổ nắng. Nhiệt độ cao làm pin dễ rò rỉ. Một góc tủ trong nhà, khô và mát, là đủ.

Lỡ làm vỡ bóng đèn huỳnh quang hoặc nhiệt kế thuỷ ngân

Lượng thuỷ ngân trong một bóng hay một nhiệt kế không lớn, nhưng nên dọn đúng cách để hạn chế hít hơi thuỷ ngân. Trình tự dưới tổng hợp từ các hướng dẫn an toàn phổ biến:

  1. Cho trẻ nhỏ, người mang thai và vật nuôi ra khỏi phòng.
  2. Mở cửa sổ, tắt điều hoà, để phòng thông gió ít nhất mười lăm phút trước khi dọn.
  3. Không dùng máy hút bụi và không dùng chổi quét mạnh, vì sẽ làm phát tán hơi và mảnh nhỏ.
  4. Đeo găng tay, dùng hai tấm bìa cứng gạt mảnh vỡ và giọt thuỷ ngân lại gần nhau, rồi xúc vào lọ thuỷ tinh có nắp hoặc túi kín.
  5. Dùng băng dính dán nhặt những mảnh và hạt nhỏ còn sót, cho cả băng dính vào lọ.
  6. Đậy kín lọ, đặt ra ngoài trời ở chỗ trẻ không với tới, ghi chú bên ngoài để người trong nhà biết, rồi hỏi đơn vị thu gom chất thải nguy hại.
  7. Tiếp tục để phòng thông thoáng vài giờ, rửa tay kỹ sau khi dọn.

Nếu thuỷ ngân rơi trên thảm hay đệm, nhiều hướng dẫn khuyên cắt bỏ phần bị dính. Khi có người thấy khó chịu sau sự cố, liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn.

Thuốc hết hạn và thuốc dùng dở

Tủ thuốc gia đình thường giữ thuốc từ nhiều đợt ốm: kháng sinh uống dở, thuốc ho, thuốc nhỏ mắt đã mở, thuốc của ông bà đã đổi đơn. Thuốc hết hạn có thể giảm tác dụng hoặc biến đổi; thuốc dùng dở dễ bị dùng sai người, sai bệnh. Vì vậy mỗi đợt dọn, rà tủ thuốc là việc nên làm đầu tiên.

Ở Việt Nam, kênh thu hồi thuốc thừa từ người dân chưa phổ biến như ở một số nước. Trước hết, hãy hỏi nhà thuốc quen hoặc trạm y tế phường, xã xem họ có nhận lại để xử lý không. Nếu không có nơi nhận, các hướng dẫn quốc tế phổ biến gợi ý cách bỏ tại nhà: lấy thuốc ra khỏi vỉ hoặc lọ, trộn với thứ khó ăn như bã cà phê, đất hoặc cát mèo đã dùng, cho vào túi kín rồi bỏ theo rác sinh hoạt; không đổ thuốc xuống bồn cầu hay cống trừ khi hướng dẫn trên hộp ghi như vậy.

Trước khi bỏ vỏ hộp, bôi đen tên người bệnh và thông tin cá nhân trên nhãn, đơn thuốc. Không cho người khác thuốc kê đơn của mình, kể cả khi triệu chứng giống nhau. Với thuốc đặc biệt như thuốc giảm đau mạnh, thuốc điều trị bệnh nặng của người thân đã mất, hỏi cơ sở y tế đã kê đơn về cách xử lý.

Sơn, dung môi, hoá chất tẩy rửa và bình gas mini

Sau mỗi lần sửa nhà, góc kho thường còn lại vài lon sơn dở, chai dung môi, keo dán, thuốc diệt côn trùng. Vài nguyên tắc khi buông nhóm này:

  • Không đổ sơn, dung môi, dầu nhớt xuống cống, bồn cầu hay ra đất.
  • Sơn còn dùng được thì hỏi hàng xóm đang sửa nhà, thợ quen, hoặc dùng sơn lại những món nhỏ trước khi bỏ.
  • Giữ hoá chất trong chai gốc có nhãn, không chiết sang chai nước uống; đây là nguyên nhân hay gặp của ngộ độc ở trẻ.
  • Không trộn các loại hoá chất tẩy rửa với nhau khi đổ bỏ; một số hỗn hợp sinh khí độc.
  • Bình gas mini và bình xịt dùng cho hết, không đục thủng, không ném vào lửa, không bỏ chung rác đang đốt.
  • Bình gas lớn của bếp thì trả lại đại lý gas, không tự xử lý.
  • Hỏi đơn vị thu gom chất thải nguy hại hoặc ban quản lý về điểm nhận; trong lúc chờ, cất nơi thoáng, xa nguồn nhiệt và xa tầm trẻ.

Cách cất các nhóm này an toàn trong nhà hằng ngày có bài riêng trong danh mục an toàn khi chất đồ của trang. Bài này chỉ bàn lúc bạn đã quyết bỏ.

Điện thoại, máy tính cũ: xoá dữ liệu rồi mới cho

Thiết bị điện tử cũ là nhóm vừa có chất nguy hại vừa chứa dữ liệu cá nhân. Trước khi cho, bán hay đưa vào điểm thu hồi:

  1. Sao lưu ảnh, danh bạ, tài liệu cần giữ sang thiết bị khác hoặc dịch vụ lưu trữ bạn tin dùng.
  2. Đăng xuất mọi tài khoản trên máy: tài khoản hệ điều hành, thư điện tử, mạng xã hội, ngân hàng, ví điện tử. Bước này quan trọng vì một số máy khoá theo tài khoản, người nhận không dùng được nếu bạn quên.
  3. Huỷ liên kết máy khỏi các dịch vụ xác thực hai lớp, ứng dụng ngân hàng, nếu có.
  4. Tháo thẻ SIM và thẻ nhớ.
  5. Khôi phục cài đặt gốc theo hướng dẫn của hãng cho đúng đời máy. Với máy tính, xoá ổ đĩa theo cách an toàn hoặc tháo ổ giữ lại nếu không chắc.
  6. Kiểm lại máy sau khi khôi phục: mở lên phải về màn hình cài đặt ban đầu.
  7. Đưa máy hỏng vào chương trình thu hồi của hãng hoặc cửa hàng điện máy; máy còn tốt thì cho hoặc bán lại.

Với dây sạc, củ sạc, tai nghe không còn khớp thiết bị nào, gom chung với nhóm điện tử, đừng bỏ vào túi rác sinh hoạt.

Câu hỏi thường gặp

Pin cũ có được bỏ chung với rác sinh hoạt không?

Không nên. Pin có thể chập cháy khi bị ép trong xe rác và rò chất độc ra môi trường. Dán băng dính hai cực, gom vào lọ kín đặt xa nhiệt và xa tầm trẻ, rồi mang tới điểm thu hồi pin ở cửa hàng, trường học hoặc hỏi tổ dân phố.

Làm vỡ bóng đèn huỳnh quang thì xử lý thế nào?

Cho trẻ và vật nuôi ra ngoài, mở cửa thông gió ít nhất mười lăm phút, không dùng máy hút bụi. Đeo găng, dùng bìa cứng gạt mảnh vỡ vào lọ kín, dùng băng dính nhặt mảnh nhỏ, để lọ ra ngoài trời và hỏi đơn vị thu gom chất thải nguy hại.

Thuốc hết hạn bỏ ở đâu?

Trước hết hỏi nhà thuốc hoặc trạm y tế xem có nhận lại không. Nếu không, lấy thuốc khỏi vỉ, trộn với bã cà phê hoặc đất, cho vào túi kín rồi bỏ theo rác sinh hoạt, không đổ xuống bồn cầu. Bôi đen thông tin cá nhân trên vỏ hộp trước khi bỏ.

Pin điện thoại bị phồng có nguy hiểm không?

Có. Pin phồng là pin đang hỏng và có nguy cơ cháy. Ngừng sạc, không ấn hay đâm vào máy, đặt trên bề mặt không cháy, xa đồ dễ cháy và mang tới nơi sửa chữa hoặc điểm thu hồi sớm. Không tự cạy pin dán bên trong máy.

Sơn thừa sau khi sửa nhà xử lý thế nào?

Sơn còn dùng được thì cho hàng xóm, thợ quen hoặc dùng sơn lại đồ nhỏ. Sơn hỏng giữ trong lon đậy kín, để nơi thoáng xa lửa và hỏi đơn vị thu gom chất thải nguy hại. Không đổ sơn hay dung môi xuống cống hoặc ra đất.

Khôi phục cài đặt gốc đã đủ để bán điện thoại cũ chưa?

Thường là đủ với máy đời mới nếu bạn đã đăng xuất mọi tài khoản trước đó, tháo SIM và thẻ nhớ. Hãy làm theo hướng dẫn của hãng cho đúng đời máy và kiểm lại sau khi khôi phục. Với máy tính không chắc cách xoá, tháo ổ đĩa giữ lại an toàn hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138