Khu phơi đồ trên sân thượng dễ dùng khi dây phơi chạy theo hướng gió, treo ở độ cao vừa tầm với của người phơi chính, có một lối đi thẳng từ cửa tum tới cuối dây, và có chỗ cố định để kẹp, giỏ, giá phơi gấp. Phần lớn sân thượng phơi đồ bất tiện vì dây được căng tuỳ hứng, mỗi lần thêm một sợi, lâu dần thành mạng nhện phải cúi luồn.
Bài này dành cho nhà ống, nhà phố có sân thượng dùng làm chỗ phơi chính của cả nhà. Chọn loại giá phơi cho căn hộ hay phơi đồ trong nhà khi trời nồm là chuyện khác, thuộc các bài về khu giặt và đồ gia dụng; ở đây tập trung vào cách sắp khu phơi ngoài trời cho gọn và an toàn. Số đo trong bài là khoảng tham khảo; nhà bạn có người cao thấp khác nhau thì điều chỉnh.
Đọc nắng và gió của sân thượng trước khi căng dây
Đồ khô nhanh nhờ hai thứ: nắng làm nóng sợi vải và gió mang hơi nước đi. Ở nhiều thành phố, gió mới là yếu tố quyết định trong những ngày âm u, nên hướng dây phơi nên tính theo gió trước. Dây chạy song song với hướng gió chính làm các tấm đồ không che gió cho nhau; dây chạy vuông góc với gió biến hàng đồ đầu thành bức tường chắn cho các hàng phía sau.
Để biết hướng gió, buộc một dải vải mỏng lên lan can và quan sát trong vài ngày, vào giờ bạn thường phơi. Gió sân thượng nhà ống bị các nhà xung quanh nắn lại, nên không nhất thiết trùng với hướng gió chung của thành phố.
Với nắng, ghi lại phần sân nào có nắng từ khoảng giữa buổi sáng tới đầu giờ chiều, khung giờ nhiều nhà phơi đồ nhất. Nhà cao tầng bên cạnh có thể che mất nửa sân vào buổi chiều. Phần sân nhiều nắng nhất nên dành cho đồ dày như chăn, khăn tắm, quần bò; phần ít nắng dành cho đồ mỏng, đồ sợi tổng hợp và đồ màu dễ phai, vốn không cần nắng gắt.
Số đo tham khảo cho khu phơi
Các khoảng dưới đây là số thường dùng trong nhà ở để bạn hình dung. Đo người phơi chính trong nhà và thử trước bằng dây tạm rồi mới bắt cố định.
| Hạng mục | Khoảng tham khảo | Vì sao |
|---|---|---|
| Chiều cao dây phơi | Thường khoảng 1,6–1,9 m tính từ sàn | Người phơi với tay thoải mái, không phải nhón; quần áo dài không chạm sàn ướt. |
| Khoảng cách giữa hai dây song song | Thường khoảng 30–50 cm | Đồ hai dây không áp vào nhau, gió đi qua được. |
| Lối đi dọc khu phơi | Thường từ 60–70 cm trở lên | Đủ chỗ ôm chậu đồ đi qua, không phải luồn dưới dây. |
| Khoảng cách dây cuối với lan can | Càng xa càng tốt, không treo vắt ra ngoài | Đồ không bay qua mép; người phơi không phải với người ra lan can. |
| Độ dài mỗi đoạn dây giữa hai điểm neo | Không quá dài để khỏi võng | Dây dài võng giữa khi treo chăn ướt; thêm cột đỡ giữa nếu cần. |
Chiều cao dây là chỗ hay sai nhất. Dây căng theo chiều cao của người đàn ông trong nhà thì người phơi chính, nếu thấp hơn, phải kiễng chân mỗi ngày. Hỏi người phơi nhiều nhất và thử với họ.
Điểm neo dây và cột phơi: chắc trước, đẹp sau
Neo vào chỗ chịu được lực kéo. Một sợi dây căng với một hàng chăn ướt kéo vào điểm neo một lực lớn hơn nhiều so với lúc dây trống. Neo vào cột bê tông, tường dày hoặc khung thép được bắt chắc. Không neo vào lan can mỏng, ống nước hay khung mái che yếu.
Khoan bắt móc vào tường ngoài thì để thợ làm. Tường sân thượng có thể có lớp chống thấm, và lỗ khoan sai chỗ thành đường nước ngấm. Thợ sẽ chọn loại tắc kê hợp và trám kín lỗ khoan.
Cột phơi đứng phải có đế nặng hoặc được bắt cố định. Cột đặt rời trên sàn dễ đổ khi gió mạnh thổi vào hàng chăn. Nếu dùng cột rời, buộc chéo hoặc chọn đế đủ nặng, và mang vào trong khi có bão.
Dây phơi chọn loại chịu nắng. Dây nhựa mỏng giòn dần dưới nắng và có ngày đứt giữa chừng. Dây có lõi chịu lực, bọc nhựa chống tia cực tím bền hơn; kiểm định kỳ những đoạn hay cọ vào mép tường.
Có cơ cấu căng lại dây. Dây nào cũng giãn theo thời gian. Một khoá căng đơn giản ở đầu dây giúp bạn kéo căng lại trong vài giây thay vì tháo ra buộc lại.
Chỗ cất đồ phục vụ khu phơi
Khu phơi gọn hay bừa phụ thuộc nhiều vào những món nhỏ phục vụ nó. Mỗi món cần một chỗ cố định gần cửa tum:
- Kẹp phơi: một giỏ lưới thủng đáy treo ở đầu dây hoặc cạnh cửa tum, để nước mưa lọt qua không đọng. Kẹp nhựa để ngoài nắng lâu sẽ giòn gãy; thay dần và cất kẹp vào trong khi không dùng cả tuần.
- Móc áo: treo thành chùm trên một thanh ngang dưới mái tum, không vắt lên dây phơi qua đêm.
- Giá phơi gấp: dựng sát tường dưới mái che khi không dùng, buộc lại nếu sân hay có gió mạnh.
- Chậu, giỏ đựng đồ khô: lồng vào nhau, úp ngược ở chỗ có mái che.
- Sào phơi và cây kéo dây: móc ngang trên tường, không dựng nghiêng dễ đổ.
- Một mặt phẳng nhỏ để gấp đồ: một chiếc bàn gấp hay bệ xây thấp dưới mái tum giúp bạn gấp tại chỗ, đỡ ôm đống đồ lộn xộn xuống cầu thang.
Gom tất cả các món này về một mảng tường duy nhất dưới mái tum tạo thành một trạm phơi nhỏ. Cả nhà ai lên phơi cũng biết lấy ở đâu và trả về đâu.
Thu đồ nhanh khi trời đổ mưa
Sân thượng xa các tầng dưới, mưa rào mùa hè đến rất nhanh. Một khu phơi tốt là khu thu đồ được trong vài phút:
- Phơi đồ dày, khó khô ở dây gần cửa tum nhất; khi mưa, bạn thu được phần quý nhất trước.
- Phơi đồ theo từng người hoặc từng nhóm trên từng đoạn dây, để thu vào giỏ khỏi phải phân loại lại.
- Để sẵn hai giỏ rỗng ở trạm phơi, không phải chạy xuống lấy.
- Nếu có mái che phần sân phơi, chọn phần dây dưới mái làm chỗ chuyển tạm khi mưa: tháo kẹp, vắt đồ sang dây trong mái, rồi phơi lại khi tạnh.
- Với nhà hay vắng giữa ngày, phơi dưới mái che là chính, hoặc nhờ người ở nhà có thói quen lên thu khi trời chuyển.
Mái che phần sân phơi bằng tấm lợp lấy sáng giúp giảm đáng kể số lần chạy lên thu đồ, nhưng làm mái che là một hạng mục xây dựng: cần thợ, và nhà phố có thể cần kiểm quy định về mái che trên sân thượng ở địa phương.
Khi sân thượng còn có bể nước, máy nước nóng và chậu cây
Sân thượng nhà ống hiếm khi chỉ dành cho phơi đồ. Bể nước, máy nước nóng dùng nắng, dàn nóng điều hoà, chậu cây, có khi cả cột ăng-ten cũ cùng chia một mặt sàn nhỏ. Khu phơi phải được xếp sao cho những thứ này vẫn tiếp cận được.
Chừa lối đi từ cửa tum tới bể nước và máy nước nóng, đủ để thợ mang đồ nghề tới sửa mà không phải tháo dây phơi. Không căng dây phơi ngang trước mặt tấm thu nhiệt của máy nước nóng: đồ phơi làm khuất nắng, giảm hiệu quả của máy. Không phơi đồ ngay trước dàn nóng điều hoà vì hơi nóng thổi ra làm vải khô nhưng sạm mùi, và quần áo bay vào quạt dàn nóng là chuyện có thể xảy ra.
Chậu cây nên dồn về một phía, tách khỏi khu phơi, để nước tưới không bắn vào đồ sạch và đồ ướt không nhỏ nước lên cây. Chọn cây, chăm cây thế nào là chuyện của các trang làm vườn; ở đây chỉ cần nhớ chậu to và nặng thì đặt sát tường, không đặt sát lan can.
Điều chỉnh khu phơi theo mùa
Miền Bắc có mùa nồm cuối đông, đầu xuân: độ ẩm cao tới mức đồ phơi ngoài trời cả ngày vẫn không khô, có khi còn ướt hơn. Những tuần đó, sân thượng gần như không dùng để phơi được; khu phơi nên được thu gọn, kẹp và móc cất vào trong, dây phơi kiểm tra và căng lại để sẵn cho mùa nắng. Phơi đồ trong nhà mùa nồm thuộc phần bàn về khu giặt.
Miền Nam có mùa mưa với những trận mưa rào buổi chiều gần như ngày nào cũng có. Mùa này nên phơi sớm, thu trước giờ mưa thường đến, và dùng phần dây dưới mái che nhiều hơn. Miền Trung thêm mùa bão: trước bão, tháo dây phơi dài hoặc buộc cuộn lại, mang giá phơi và cột rời vào trong.
Đầu mỗi mùa nắng là lúc tốt để soát lại toàn bộ khu phơi: dây nào đã giòn, móc neo nào gỉ, kẹp nào gãy. Thay một lượt cùng lúc tiện hơn chờ từng thứ hỏng giữa chừng một mẻ chăn ướt.
An toàn khi phơi đồ trên sân thượng
Phơi đồ là việc lặp lại hằng ngày nên rất dễ chủ quan. Đừng đứng lên ghế, xô úp ngược hay bệ lan can để với dây cao; nếu dây quá cao, hạ dây xuống thay vì tập quen với việc trèo. Không vắt chăn, thảm ra lan can để phơi: vừa dễ bay xuống đường, vừa tập cho trẻ nhìn thấy lan can như chỗ để đồ, chỗ để với.
Sàn sân thượng sau mưa có rêu thì rất trơn. Cọ rêu ở lối đi thường xuyên, nhất là đoạn từ cửa tum ra dây phơi. Người cao tuổi lên phơi đồ nên đi dép có đế bám, và cầu thang lên tum nên có tay vịn và đủ sáng.
Nếu sân thượng có máy nước nóng, dàn nóng điều hoà hay dây điện chạy qua, đừng căng dây phơi vắt qua hay buộc vào đó. Nếu có ổ điện ngoài trời, đồ ướt nhỏ nước lên ổ là nguy hiểm; dời dây hoặc nhờ thợ điện dời ổ.
Trẻ nhỏ thích theo người lớn lên sân thượng. Khi bạn phơi đồ, trẻ cần trong tầm mắt và không được lại gần lan can. Đừng để giỏ, xô, ghế ở gần lan can sau khi phơi xong.
Câu hỏi thường gặp
Dây phơi nên căng theo hướng nào trên sân thượng?
Ưu tiên căng song song với hướng gió thường gặp vào giờ phơi đồ, để các tấm đồ không chắn gió cho nhau. Sau đó mới xét nắng: phần sân có nắng lâu dành cho đồ dày. Quan sát vài ngày bằng một dải vải buộc trên lan can để biết hướng gió thật ở sân nhà mình.
Có nên làm mái che toàn bộ sân phơi không?
Mái che toàn bộ giúp không phải chạy thu đồ khi mưa nhưng làm đồ khô chậm hơn vì mất nắng trực tiếp, trừ khi dùng tấm lợp lấy sáng. Nhiều nhà chọn che một phần gần cửa tum làm chỗ chuyển tạm. Làm mái che là việc của thợ và có thể cần kiểm quy định địa phương.
Phơi chăn nệm trên sân thượng thế nào cho an toàn?
Phơi trên giá đứng chắc hoặc dây có điểm neo khoẻ, xa lan can. Không vắt chăn lên lan can. Khi gió mạnh, kẹp thêm kẹp và để ý vì chăn ướt có thể kéo đổ giá. Có tin giông bão thì thu vào sớm.
Kẹp phơi để ngoài trời bao lâu thì phải thay?
Tuỳ chất liệu và lượng nắng. Kẹp nhựa bắt đầu bạc màu, bóp thấy giòn hay nứt ở lò xo là nên thay. Kẹp kim loại thì xem gỉ có dính vào đồ không. Cất kẹp vào giỏ dưới mái che khi không dùng giúp kéo dài tuổi thọ.
Sân thượng nhỏ, vừa phơi đồ vừa có chậu cây thì sắp thế nào?
Chia rõ: lối đi và dây phơi ở phần thoáng gió, chậu cây dồn về một phía sát tường, không đặt dưới dây phơi vì nước tưới làm ẩm đồ và đồ nhỏ nước lên cây. Chọn loại cây và cách chăm thì tham khảo các trang làm vườn.
Có nên dùng sào phơi chìa ra ngoài lan can để có thêm chỗ?
Không nên. Đồ treo chìa ra ngoài có thể rơi xuống người đi đường hoặc nhà bên, sào có thể tuột khi gió mạnh, và người phơi phải với người ra ngoài lan can. Nhiều nơi cũng có quy định về việc phơi đồ ra ngoài mặt đứng nhà.